Evliya Çelebi'nin Doğu Karadeniz'de gördüğü yerleşim yerleri ve bu yerlerin günümüzdeki hâli üzerine karşılaştırmalı bir araştırma

Seyahat-nâme'nin ikinci cildindeki Doğu Karadeniz illeri çalışmamızın esasını oluşturur. Tezin amacı Doğu Karadeniz'deki yerleşim yerlerinin 17. yüzyıldan günümüze ne gibi değişmeye ve gelişmeye uğradığının tespiti ve bu tespitin Evliyâ Çelebî Seyehat-nâmesi'nin esas alınarak yapılmasıdır. Evliyâ Çelebi Seyahat-nâmesi'ni değerlendirebilmek için Doğu Karadeniz hakkında yazılan kaynakları tespit ettik; il arşivinden ve kütüphanelerinden araştırma, yerinde gözlem, ve tespit ile mukayese, metin tamiri, yöntemlerinden yararlandık. Ayrıca gerekli yerlerde il yıllıklarını, valiliklerin ve belediyelerin resmî web sitelerini kullandık. Evliya Çelebi Seyahat-nâmesi'nde sık sık (…) olarak gösterilen, boş bırakılan yerler vardır. Metin tamirlerinin bir kısmını yerinde gözlem yaparak; bir kısmını ise o bölgenin resmî kuruluşlarıyla irtibat kurarak gerçekleştirdik. Bu esnada eserin yazıldığı dönemin dilini, gramer özelliklerini, Evliya Çelebi'nin kullandığı kelimeleri ve terkipleri, dönemin Türkçesindeki fonetik özellikleri göz önünde bulundurduk. Çalışmamızın giriş kısmında Doğu Karadeniz'deki illerin tarihçesini ve kısa coğrafyasını kaynaklardan yararlanarak yazdık. 17. yüzyıl idarî yapısı başlığı altında dönemin sancak merkezi olan Trabzon'un idari yapılanmasını özetledik. Evliyâ Çelebi'nin yol güzergâhını haritaya işledik. Gördüğü yerleşim yerlerini noktayla belirttik. Trabzon ilini, merhûm Yücel Dağlı'nın şehir inceleme plânına uygun olarak inceledik. Şehirleri ele aldığımız bölümlerde inceleme metodumuz şöyle olmuştur: Önce Evliya Çelebi'nin Seyahat-nâmesi'nin transkiripsiyonlu metnini verdik. Sonra Seyahat-nâme metnini günümüz Türkiye Türkçesine çevirdik. Evliya Çelebi tarafından boş bırakılan yerleri metin tamiri yöntemi ile doldurup, metinde verilen bilgilerin doğruluğunu araştırdık. Son olarak Seyahat-nâme'nin ele aldığımız kısmında geçen şehirlerin bugünkü durumunu yazdık. Anahtar Kelimeler: Evliyâ Çelebi, Seyahat-nâme, Doğu Karadeniz, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin-Hopa