Görsel uyaranların koku algısı üzerindeki bilişsel mekanizmalara etkisinin araştırılması

Günlük kararlarımız, gördüğümüz renklerin koku algımızı nasıl değiştirdiğinden restoran menüsü tasarımının yiyecek tercihimize etkisine kadar uzanan çok sayıda karmaşık duyusal etkileşimin sonucudur. Bu araştırma, beynin görsel, koku alma ve bilişsel bilgileri nasıl entegre ettiğini ve bu entegrasyonun insan davranışını nasıl etkilediğini anlamayı amaçlamaktadır. Üç çalışma aracılığıyla derinlemesine incelemektedir: (1) koku isimlendirme performansı ve beyin bağlantı ağlarındaki değişimler üzerinde sözlü ve renk ipuçlarının farklı nöral etkilerini, (2) renklerin koku tercihlerimizi nasıl düzenlediğini ve çapraz-modal etkileşimlerin tercih oluşumundaki rolünü, (3) koku ve tat algısının ötesindeki görsel uyaranların geleneksel Türk mutfağı bağlamında yemek seçimi davranışını nasıl etkilediğini ve sağlıklı beslenme tercihlerini nasıl yönlendirebileceğini. Çalışma 1, 40 Türkçe konuşan katılımcı ile sözlü ve renk ipuçları kullanarak koku isimlendirme görevi sırasında EEG kayıtları gerçekleştirmiştir. Beyin bölgeleri arasındaki yönlendirilmiş fonksiyonel bağlantı kalıpları Granger nedensellik analizi ile incelenmiştir. Çalışma 2, aynı katılımcı örneklemi ile üç deneysel oturum boyunca davranışsal değerlendirmeler ve EEG bağlantı analizi aracılığıyla renk-koku tercih etkileşimlerini araştırmıştır. Çalışma 3, geleneksel Türk mutfağı yemeklerinin görsel sunumlarını kullanarak yemek seçimleri üzerindeki görsel çeldirici menü etkisini araştırmış, görsel uyaranların seçim kalıpları ve görsel dikkat dağılımı üzerindeki etkilerini ölçmek için çevrimiçi ve göz takibi metodolojilerini birleştirmiştir. Çalışma 1, kokuların renk ipuçlarına kıyasla sözlü ipuçları ile önceden sunulduğunda daha iyi tanımlandığını göstermiştir. Renk ipuçları elektrot bağlantılarının çoğunluğunu (%97,4) aktive ederek güçlü frontal-oksipital bağlantı gösterirken, sözlü ipuçlar daha az bağlantıyı (%67,1) odaklanmış frontal-temporal devrelerle aktive etmiştir. Çalışma 2, sistematik çapraz-modal düzenleme etkilerini göstermiş, kokuların renk sunumları ile önceden sunulması durumunda genel olarak beğenide anlamlı bir değişme olduğunu ortaya koymuştur. Beğenilmeyen kokular için, beğenilen renklerin sunulması değerlendirmelerde en güçlü artışa yol açmıştır. Renk-koku entegrasyonu sırasında prefrontal hub'ın bölge içi ve bölgeler arası bağlantılılığı diğer alanlar arasında en yüksek düzeydeydi. Çalışma 3, görsel menü tasarımının yemek seçimi davranışı üzerindeki anlamlı çeldirici etkilerini doğrulamıştır. Et olmayan menü seçimi, yüksek fiyatlı çeldirici menü görsel sunumunun varlığında %26,27'den %29,76'ya yükselmiştir. Göz takibi verileri, katılımcıların son seçimlerinden bağımsız olarak başlangıçta görsel olarak sunulan ana et yemeklerine (%41) odaklandığını gösteren sistematik dikkat kalıplarını ortaya çıkarmıştır. Ana yemek görselleri, fiyat ve garnitür alanlarına kıyasla daha fazla görsel dikkat çekmiştir. Bu bulgular, çok duyulu entegrasyonun ipucu türüne ve temel tercihlere bağlı olarak farklı nöral mekanizmalar aracılığıyla çalıştığını göstermektedir. Araştırma hem kolaylaştırıcı hem de engelleyici çapraz-modal etkileri ortaya çıkararak, tüketici davranışını anlama ve tercihlerin düzenlenmesi için pratik çıkarımlar sağlamaktadır. Bu etkileşimlerin sistematik doğası, çok duyulu işlemenin ürün tasarımından daha sağlıklı yemek seçimlerini destekleyen davranışsal müdahalelere kadar uygulamalı bağlamlarda kullanılabilecek öngörülebilir kalıpları takip ettiğini göstermektedir.