Genç ve yaşlı yetişkinlerde duygusal benzerliğin yüz hafızası ve yüz-bağlam ilişkisel bellek üzerindeki etkisinin incelenmesi

Yüz kaynağı belleği ve ilişkisel bellek, duygusal faktörlere özellikle duyarlıdır ve duygu içeriğinin uyumu, bellek performansını düzenlemektedir. Duygu ve bellek üzerine kapsamlı araştırmalara rağmen, duygusal benzerlik ile bellek süreçleri arasındaki etkileşim, farklı yaş grupları açısından yeterince incelenmemiştir. Bu tez çalışması, duygusal benzerliğin yüz belleği ve yüz-bağlam ilişkisel belleği üzerindeki etkisini genç ve yaşlı yetişkinler arasında araştırmaktadır. Çalışmaya 17-25 yaş aralığında 50 genç yetişkin ve 65-80 yaş aralığında 42 yaşlı yetişkin katılmıştır. Deneysel materyal olarak dört farklı olumsuz duygusal yüz ifadesi ve bağlam fotoğrafları (iğrenme, öfke, korku ve üzüntü) kullanılmıştır. Yüz ifadeleri FACES veri tabanından seçilmiş, bağlamsal sahneler ise Uluslararası Duygusal Resim Sistemi'nden alınmış ve 'getimg.ai' programı kullanılarak üretilmiştir. Deneysel görev sırasında katılımcılar ilk olarak, uyumlu ve uyumsuz (yüksek vs. düşük) denemeleri içeren bir dizi yüz-bağlam bileşik görüntüsünü incelemiş ve katılımclardan yüz ifadesiyle aktarılan duyguyu belirlemeleri istenmiştir. Ardından, oyalama göevinden sonra, çalışılan ve çalışılmayan yüz ifadelerine yönelik bir tanıma testi uygulanmıştır. Çalışılan yüzler için, her yüzle ilişkili üç bağlam görüntüsü (orijinal, yeniden düzenlenmiş ve yeni) sunulmuş ve katılımcılardan çalışma aşamasında yüz ifadeleriyle birlikte sunulan bağlam sahnesini belirlemeleri istenmiştir. Araştırmanın sonuçları, bellek performansında belirgin yaşa bağlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Genç yetişkinlerin yüz-bağlam eşleşmelerinin (bozulmamış) kaynaklarını hatırlamada yaşlı yetişkinlere kıyasla daha başarılı olduğu görülmüştür. Buna karşılık, yaşlı yetişkinlerin bellek performansında bağlamsal içeriğin belirleyici bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, duygusal yüz ve bağlam uygunluğunun tanıma belleği performansını artırdığı, düşük duygusal yüz ve bağlam uygunluğunun ise tanıma belleğinde güçlük yaratarak bilişsel zorlanmaya ve hatırlama güçlüklerine neden olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, bu araştırma, duygusal faktörlerin yaşam boyu bellek süreçlerini nasıl şekillendirdiğini daha iyi anlamaya katkı sağlamakta ve yaşa bağlı bellek farklılıklarının altında yatan bilişsel mekanizmalar hakkında önemli içgörüler sunmaktadır.