Mimari tasarım stüdyosunda deneyler, pratikler ve pozisyonlar

Yeni tasarlama pratiklerine imkan sağlayan alternatif öğrenme ve öğretme yaklaşımlarını ve mimari tasarım stüdyosunu tartışmaya açmak, mimarlık eğitimi almış bir araştırmacı ve eğitimci olarak gerçekleştirdiğim çalışmalar için önemli bir gereksinim oluşturdu. Bu arayış beni geçmişteki tasarım stüdyosu deneylerini incelemeye, dahil olduğum stüdyolarda alternatif taktikler denemeye ve alternatif metodlar uygulayan diğer stüdyo yürütücülerinin görüşlerini almaya yönlendirdi. Öğrenci, araştırmacı ve yürütücü olarak dahil olduğum mimari tasarım stüdyolarındaki deneyimlerim, öğrencilerin özgün fikirler geliştirmesinde ve yeni ilişkiler kurmalarında, özellikle üç sürecin önemli rol oynadığını gözlemlememi sağladı. Bu üç süreçten ilki, bilinmeyenin keşfinde tasarım sürecinin başlatıcısı olarak kullanılan tetikleyici kavramlardı. İkincisi, temsiller aracılığıyla alternatif görme ve tasarlama biçimlerinin desteklenmesiydi. Üçüncüsü ise, öğrenci ve yürütücü rollerinin, stüdyo ortamını ve katılımcıların konumlarını tersine çevirecek uygulamalar aracılığıyla sorgulanmasıydı. Bunların yanında, mimari tasarım stüdyosu gibi çok yönlü bir konu üzerine çalışmak, çoklu araştırma yöntemleri aracılığıyla bir çerçeve oluşturarak farklı bilgi türleri arasında sürekli bir anlatı kurgulamayı gerektirdi. Tasarım stüdyosundaki uygulamalarda, yukarıdaki üç süreci içeren ve tekrarlayan bazı tematik örüntüler olduğunu keşfetme şansım oldu. Sistematiklik, lineerlik, eşzamanlılık, katılımcılık, sınırlılık ve karmaşıklık olarak sıralanan bu altı tema, tezin araştırma aşamalarını oluşturan literatür taramasında, stüdyo deneylerinde ve yapılandırılmış görüşmelerde ön plana çıkarak araştırmanın çerçevesini oluşturdu. Bu noktadan hareketle, bu çalışma, tetikleyici kavramlar, temsiller ve stüdyo ortamının yeniden organizasyonu olarak adlandırılan yukarıdaki üç tasarım süreci arasındaki ilişkileri, sistematiklik, lineerlik, eşzamanlılık, katılımcılık, sınırlılık ve karmaşıklık olarak belirlenen altı lens çerçevesinde mimari tasarım stüdyolarındaki deneyler, pratikler ve pozisyonlar aracılığıyla açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Esas araştırma sorusu, "Tetikleyici kavramlar, temsiller ve stüdyo ortamının yeniden organizasyonu arasında kurulan ilişkiler, mimari tasarım stüdyosunda özgün tasarlama ve öğrenme biçimlerine nasıl katkı sağlayabilir?" olan çalışma, tezin strüktürünü oluşturan aşağıdaki dört alt araştırma sorusuyla ilişkili olarak gerçekleştirilmiştir: - Tarih, teori ve pratikte bu üç süreç nasıl birlikte kullanıldı? - Bu üç süreç, tasarım stüdyosunda özgün öğrenme biçimlerine olanak sağlamak üzere nasıl birlikte kullanılabilir? - Bu üç süreç güncel mimari tasarım stüdyolarında nasıl birlikte uygulanıyor? - Bu üç sürecin tasarım stüdyolarında kullanılmasının çıkarımları neler olabilir? Bu araştırma sorularıyla ilgili veri toplama ve analiz süreçleri, literatür taraması, eylem araştırması, yapılandırılmış görüşme, ağ analizi ve tematik analiz yöntemlerini içeren karma yöntem yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Buna ek olarak, karma yöntem yaklaşımında, olası hataları önlemek ve anket, gözlem, röportaj, yayınlanmış ve beyan edilmiş değerlendirmeler gibi farklı veri setlerinden gelen bulguları karşılaştırmak için üçgenleme yöntemi benimsenmiştir. Tasarım stüdyolarının evrimi, 20. yüzyılın ikinci yarısındaki pedagojik deneyler, üç tasarım süreciyle ilgili teorik yaklaşımlar ve deneylerden elde edilen ampirik bulgular üzerine yapılan kapsamlı literatür taraması, mimari tasarım stüdyosunda tetikleyici kavramların, temsillerin ve stüdyonun yeniden organize edilmesinin önemini vurgulamaktadır. Bu araştırmanın bulguları, mimari tasarım stüdyosunda, tarih, teori ve pratikteki öncüller tarafından uygulanmış öne çıkan temaları ortaya koymaktadır. Bu temalar, işbirliği, yaparak öğrenme, deney yapma, örneklerle öğrenme, tasarımı sosyal eleştiri üzerinden tartışma, mimarlık eğitiminin değişen rolünü sorgulama, öğrencilerden öğrenme, yeni medyalarla öğrenme ve stüdyo yapısını yeniden kurgulama olarak sıralanmaktadır. İTÜ ve KU Leuven'deki mimari tasarım stüdyolarında, üç tasarım süreci arasındaki ilişkileri keşfetmek için Katılımcı Eylem Araştırması yöntemi uygulanmıştır. Birbirini izleyen üç eylem döngüsü, literatür taramasındaki bulguları sınamak, araştırmaya öğrenci bakış açısını dahil etmek ve tasarım sürecini yerinde keşfetmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri, öğrencilerin kendi beyan ettikleri bilgiler, röportajlar, anketler ve kişisel gözlemlerin üçgenlemesi yöntemiyle elde edilmiştir. İlk eylem döngüsü, 2013 yılında İTÜ birinci sınıf mimari tasarım stüdyo öğrencileriyle dört proje konusu üzerinden gerçekleştirilmiştir. İkinci ve üçüncü eylem döngüleri, 2015 yılında, KU Leuven'de kentsel ve mimari tasarım yüksek lisans stüdyosu birinci sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilmiştir. İkinci döngü tetikleyici kavramlara, üçüncü döngü temsil ve stüdyonun yeniden organizasyonuna odaklanmaktadır. Mimari tasarım stüdyolarıyla ilgili güncel görüş ve düşünceleri ortaya koymak için farklı ülkelerdeki mimarlık okullarından yirmi stüdyo yürütücüsü ile yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu okullar Barselona, Berlin, Brüksel, Cuenca, Gent, Glasgow, Göteborg, İstanbul, Kudüs, Londra, Meksiko, Roma, Santiago, Stockholm ve Talca'da konumlanmaktadır. Görüşmeler, stüdyo yürütücülerinin üç tasarım süreciyle ilgili deneyim ve görüşlerine odaklanmaktadır. Görüşmelerin yanı sıra, konuyla ilgili stüdyo yürütücülerinin yayınları ve araştırma sonuçları ile ilgili değerlendirmeleri de üçgenlemeye dahil edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma, stüdyo pratikleri ve mimarlık mesleğinin geleceği ile ilgili bir tartışma ortaya koyma amacıyla güncel mimari tasarım stüdyolarında öne çıkan temaları, röportajların tematik analiziyle ortaya koymaktadır. Temalar, işbirliğiyle öğrenme, keşfederek öğrenme, yetki alarak öğrenme, gelişmeye açık araçlarla öğrenme, paylaşma, lineer olmayan stüdyo organizasyonları ve müfredata karşı tepki olarak sıralanmaktadır. Araştırma çerçevesini oluşturan altı lens ve pozisyonlar, literatür taraması, katılımcı eylem araştırması ve röportajların tematik analiz sonuçları aracılığıyla tartışılmaktadır. Bu sonuçlar, üç tasarım sürecinin uygulamasının çıkarımlarını, mimari tasarım stüdyolarında öne çıkan temaların zaman içindeki değişimini ve bu çıkarımların müfredatın potansiyel değişimindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu tez, pedagojik deneyler, tasarım stüdyosu pratikleri ve tasarım eğitimiyle ilgili pozisyonlara dair tartışmaları, tasarım eğitiminin gidişatını keşfetme amacıyla ve değerlendirmeler, eylemler ve görüşmeler aracılığıyla ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, altı lensin kendi aralarında farklı oranlarda öne çıktıklarını ve güncel yaklaşımların işbirliği, deney, yeni üretim teknikleri, öğrencileri yetkilendirme, yeni yapma biçimleri, birlikte tasarım ve doğaçlama aracılığıyla geleceği şekillendireceğini ortaya koymaktadır.