Türkiye'nin özel emeklilik sistemindeki vekâlet sorunlarının incelenmesi: Emeklilik sektörü çalışanlarının görüşleri

Türkiye'nin özel emeklilik sistemi üzerine yapılan çalışmalar katılımcıların finansal okuryazarlık eksikliğini vurgulamaktadırlar. Bu bilgi eksikliği sistemde vekâlet sorunlarına yol açabilmektedir. Bu tez, emeklilik sektörü çalışanlarının bakış açıları üzerine niteliksel bir araştırma yaparak, Türkiye'nin özel emeklilik sistemindeki vekâlet sorunlarını sistemin yönetim yapısını da göz önünde bulundurarak incelemektedir. Bu tez toplamda sekiz emeklilik şirketi, üç portföy yönetim şirketi ve denetleyici ve gözetleyici kurumların birinden on altı çalışanla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin tematik içerik analizine dayanan nitel bir çalışmadır. Bu tezin bulguları görüşme verilerinin tematik içerik analizine dayanmaktadır. Bu tezin sonuçlarına göre sektör çalışanları vekâlet sorunlarının Türkiye'nin bireysel emeklilik sisteminde, özellikle katılımcılar ve emeklilik şirketleri arasındaki ilişkide, sıklıkla meydana geldiğini düşünmektedirler. Bu tez dört temel vekâlet sorunu tanımlar: aday katılımcılara yetersiz bilgi sağlanması, katılımcıların risk tercihleriyle uyumsuz emeklilik fonları sunulması, katılımcılara fonlarının performansı hakkında yetersiz bilgi sağlanması, katılımcıların çıkarları pahasına grup şirketlerine yatırım yapılması. Bu tez, sistemdeki vekâlet sorunların katılımcılar için getiri oranını ve sistemin verimliliğini olumsuz etkileyebileceğini göstermektedir. Bu tez, bireysel emeklilik sisteminde devletin üstlendiği düzenleyici rolün Türkiye örneğinde, kolektif sese sahip olma mekanizması ve sözleşme temelli yönetim yapılarının mevcut olmaması sebebiyle ikinci basamakların çalışma ilişkileri aracılığıyla kısmen kontrol edilebildiği diğer ülkelere kıyasla daha kritik olduğu sonucuna ulaşmıştır.