Resimli kitapların kuşaklararası ortak okuma deneyiminin yaş almış bireyler odağında incelenmesi: İyi oluş için sanat, tasarım çıkarımları ve stratejileri

Bu tez, resimli kitapları hem bir araç hem de bir nesne olarak inceleyen doktora araştırmasını sunmaktadır. Çalışma, kuşaklararası bire bir ortak okuma deneyimlerinde, resimli kitapların yaş almış bireylerin iyi oluşunu desteklemede keyif alma ve güçlenme olanaklarına odaklanmaktadır. Resimli kitapların çok kipli (multimodal) doğası, onların türler ötesine geçmesine olanak tanır; diğer sanat biçimleriyle harmanlanarak daha geniş kitlelerle etkileşim kurmalarını sağlar. Geleneksel olarak resimli kitaplar, yetişkinlerin çocuklara eşlik ettiği okuma anlarında kullanılmıştır. Ancak son dönem araştırmalar, yetişkinlerin bu kitapları kişisel keyif için okumaya başladığını, özellikle yaşsız (crossover) resimli kitaplara olan ilginin arttığını göstermektedir. Yaş almış bireyler, genel yetişkin kategorisi içerisinde yer almalarına rağmen, resimli kitap okurları olarak çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Ortak resimli kitap okuma uygulamalarının hem çocuklar hem de yaş almış yetişkinler için çeşitli yararlarını ortaya koyan araştırmalar bulunsa da mevcut çalışmaların büyük bir bölümü ağırlıklı olarak çocuklara odaklanmaktadır. Bu bağlamda, disiplinlerarası bir yaklaşım benimseyen bu araştırma, resimli kitapların kuşaklararası ortak okuma bağlamında yaş almış bireylerin iyi oluşunu nasıl destekleyebileceğini araştırmakta ve şu temel araştırma sorusunu ele almaktadır: "Resimli kitaplar, kuşaklararası ortak okuma deneyiminde yaşlı bireylerin iyi oluşunu nasıl destekleyebilir?" Bu soruyu yanıtlayabilmek amacıyla, resimli kitapların doğrudan ya da dolaylı olarak iyi oluşa etkisini incelemeye yönelik alt sorular belirlenmiştir: 1) Yaşlılık, kuşaklararası ilişkileri ve yaş almış bireylerin iyi oluşunu destekleyecek şekilde resimli kitaplarda nasıl temsil edilmelidir? 2) Hangi tür resimli kitaplar, yaş almış bireylerin ortak okuma bağlamında ilgisini çekebilir? 3) Ortak okuma deneyimi için yaş almış bireylerin iyi oluşunu destekleyecek yaşsız resimli kitaplar tasarlanırken nelere dikkat edilmelidir? Araştırma, birbirini tamamlayan çok sayıda çalışmayla iki aşamalı olarak yürütülmüştür. İlk aşamada, resimli kitapların yaş almış bireylerin iyi oluşuna katkı sunabilecek içerik ve maddesel özellikleri araştırılmıştır. Öncelikle, yaşlılığın resimli kitaplarda temsili—çocukların yaşlanma ve kuşaklararası ilişkiler algısı üzerindeki önemli etkisi nedeniyle—analiz edilmiştir. Daha sonra, yaşlı bireylerin resimli kitap okurları olarak deneyimleri incelenmiş; içerik, maddesellik (nesne olarak özellikleri) ve etkileşim gibi ögeler üzerinden ortak okuma bağlamında dâhiliyetlerini artırabilecek özellikler araştırılmıştır. Temsil stratejileri, kitap temaları ve maddi ögeler, birincil kaynak olan resimli kitapların analizleri ve literatür taramalarıyla desteklenerek ele alınmıştır. İkinci aşamada ise, katılımcı bir yaklaşımla resimli kitap prototipleri tasarlanmış; keyifli bir okuma deneyimi oluşturacak kitap dinamikleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu aşamada, yaşlı bireylerle birlikte yapılan değerlendirme ve ortak yaratım oturumları aracılığıyla, okuyucu tercihleri ve beklentileri ortaya konmuştur. Çocuk katılımcılarla da okuma deneyimlerine dair içgörüler elde etmek amacıyla değerlendirme oturumları gerçekleştirilmiştir. Resimli kitaplarda fotoğraf kullanımının ve nostalji temsillerinin, yaş almış bireylerin katılımını ve güçlenmesini destekleyen temel unsurlar olduğu belirlenmiştir. Bu unsurların, ortak okuma sırasında zenginleşmiş bir kültürel miras aktarımını da sağladığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, çok duyulu deneyimlerin hem çocuklar hem de yaş almış bireyler için okuma keyfini artırdığı tespit edilmiştir. Bu araştırma, resimli kitapların kuşaklararası bir oyun alanı işlevi gördüğünü ve kuşaklar arasında etkileşimi destekleyerek ortak okuyucuların iyi oluşunu artırabileceğini vurgulamaktadır. Özellikle nostaljik temalar içeren ve çok boyutlu, derinlikli yaş almış karakterler sunan yaşsız resimli kitaplar, kuşaklararası ortak okumanın olumlu etkilerini artırma potansiyeline sahiptir. Bu alandaki araştırmalar, resimli kitapların çok katmanlı ve çok yönlü yapısıyla kuşaklararası aktarımı ve neşeyi nasıl kolaylaştırabileceğine dair yeni perspektifler sunmaktadır; okuyucunun yaşı ve deneyimiyle şekillenen farklı etkileşim biçimlerine açık bir alan yaratmaktadır. Anahtar Kelimeler: yaşsız resimli kitaplar, yaş almış bireylerin iyi oluşu, kuşaklararası ilişkiler, katılımcı tasarım, miras aktarımı, yaşlılık temsili, maddesellik, fotoğraf, çok duyulu etkileşim, nostalji