Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Ğayb adlı eserinde fıtrat delili

Bu tez çalışmasında, Fahreddin er-Râzî'nin Mefâtîhu'l-Ğayb adlı tefsirinde yer alan fıtrat delilinin mahiyeti ve bu delilin kelâm ilmindeki yeri incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, fıtrat kavramının Râzî'nin düşünce sistematiği içerisindeki konumunu belirlemek ve onun bu kavrama dair yaklaşımını sistematik bir bütünlük içinde ortaya koymaktır. Bu bağlamda, fıtratın sözlük ve terim anlamları açıklanmış; Kur'ân ve hadislerdeki kullanımı ile klasik kelâm geleneğindeki teorik çerçevesi ele alınmıştır. Çalışmada, fıtrat delilinin özellikle Eş'arîlik ve Mâtürîdîlik gibi kelâm ekolleri tarafından nasıl değerlendirildiği incelenmiş, bu delilin kader, irade, iman ve epistemoloji gibi temel meselelerle ilişkisi gösterilmiştir. Râzî'nin kelâmî düşüncesi, akıl-vahiy ilişkisine bakışı ve bilgi kuramı çerçevesindeki yeri dikkate alınarak, fıtrat deliline yaklaşımı tahlil edilmiştir. Tezde ayrıca, Râzî'nin fıtrat kavramını sadece tefsir bağlamında değil, felsefî ve psikolojik açılardan da değerlendirdiği gösterilmek istenmiştir. Onun fıtratı doğuştan gelen pasif bir eğilim olarak değil; belirli şartlar altında açığa çıkan aktif bir bilinç ve idrak yetisi olarak yorumladığı ortaya konulmak istenmiştir. Bu çalışma ile, Râzî'nin fıtrat deliline dair özgün yaklaşımını klasik kelâm literatürü içinde konumlandırmak; aynı zamanda bu yaklaşımın günümüz din felsefesi ve epistemoloji tartışmalarına nasıl katkı sunabileceğini teorik bir çerçevede değerlendirmek hedeflenmiştir.