Faktöriyel denemelerde normallik ve varyansların homojenliği ön şartlarının yerine gelmediği durumlarda farklı yaklaşımlar için 1. tip hata ve testin gücü

Bu çalışmada, faktöriyel denemelerde normallik ve varyansların homojenliği varsayımlarının yerine gelmediği durumlarda Fisher'in faktöriyel varyans analizi yerine kullanılabilen bazı test ve yaklaşımlar 1.tip hata olasılığı ve testin gücü bakımından karşılaştırılmıştır. Çalışmada, klasik faktöriyel varyans analizi (F), Welch-James (WJ) testi, logaritmik transformasyon (FL), rank transformasyonu (FR) ve permütasyon testlerine (FP) dayalı bazı test ve yaklaşımlar dikkate alınmıştır. Yapılan simülasyon denemeleri sonucunda varyanslar homojen olduğu sürece genel olarak bütün testlerin 1.tip hata ve testin gücü bakımından benzer sonuçlar verdikleri görülmüştür. Bu deneme koşullarında F, FL, FR ve FP testleri bakımından gerçekleşen 1. tip hata olasılıkları varyanslar homojenken örnek hacmi ne olursa olsun dağılımın şeklinden etkilenmemişlerdir. Ancak WJ testi bakımından gerçekleşen 1. tip hata olasılıkları özellikle n<5 olduğunda dağılım şeklinden etkilenmiştir. Bütün deneme koşulları birlikte dikkate alındığında, dağılım şeklinin oldukça eğri (Ki-Kare ve Üstel) ve alt gruplardaki gözlem sayısı çok küçük (n=3) olmadığı sürece, kararlaştırılan 1.tip hata olasılığını aynı seviyede koruma bakımından en güvenilir sonuçları WJ testinin verdiği görülmüştür. Yapılan simulasyon denemeleri sonucunda başta FR testi olmak üzere bütün testlerin güç değerlerinin varyansların homojen olmamasından oldukça olumsuz yönde etkilendikleri görülmüştür. Bu olumsuz etki, çalışılan populasyonların dağılımlarının çok eğri (Ki-Kare ve Üstel) ve alt gruplardaki gözlem sayılarının düşük olduğu (n=3) durumlarda daha da belirginleşmiştir. Ancak genel olarak F ve FP testlerinin, diğer testlere göre daha güçlü testler olduğu görülmüştür. Bütün testler birlikte dikkate alındığında birçok deneme koşulunda WJ testinin, diğer testlere göre tercih edilebileceği sonucuna varılmıştır.