Farklı karbon kaynakları ile karbon/azot oranlarının biyoflok sistemde nil tilapya (Oreochromis niloticus) büyüme performansı ve su kalitesi üzerine etkileri

Bu tezde, biyoflok (BF) üretiminde farklı karbon kaynaklarının [arpa unu (AU), nohut kepeği (NK), mısır kepeği (MK) ve melas (M)] kullanılması ve Nil tilapya (Orechromis niloticus) kültürünün yapıldığı biyoflok teknoloji sisteminde (BFT) değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Karbon kaynaklarının balığın büyüme performansı, su kalitesi ve biyoflok kompozisyonu üzerindeki etkileri belirlenmiştir. Bu amaçla çalışma üç deneme ile gerçekleştirilmiştir. Tezin ilk denemesinde, yukarıda bahsedilen karbon kaynakları (AU, MK, NK ve M) ve azot kaynağı olarak %35 ham protein içeren toz yem kullanılarak BF üretimi gerçekleştirilmiştir. Tüm deneme gruplarında farklı karbon kaynakları ile üretilen BF'lerin protein içerikleri %36,18-39,85 aralığında ölçülmüş ve tilapya protein gereksinimi açısından yeterli bulunmuştur. AU, MK ve M deneme gruplarında üretilen BF'ler için 0,73 ve 0,86 aralığında yüksek esansiyel amino asit indeksleri (EAAI) hesaplanırken, NK deneme grubunda üretilen BF'ler için daha düşük bir EAAI (0,39) hesaplanmıştır. Bu durum, AU, MK ve M ile üretilen BF'lerin su ürünleri yetiştiriciliğinde ilave yem olarak kullanılabileceğini, NK ile üretilen BF'lerin ise yetersiz olduğunu ve dolayısıyla kullanılamayacağını açıkça göstermektedir. BF'lerin ham yağ içeriği tüm deneme gruplarında %0,76-3,78 arasında, ham kül içeriği ise %12,30-16,33 arasında değişmiştir. Deneme gruplarındaki BF'lerin yağ içeriği düşük olmasına rağmen, deneme gruplarından elde edilen NK (%0,76) hariç BF'lerin esansiyel yağ asidi içeriği açısından zengin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca tüm deneme gruplarında üretilen BF'lerde heterotrofik bakteri yoğunluğunun bir göstergesi olan iso15:0 ve anteiso15:0 yağ asitlerinin varlığı tespit edilmiştir. Tezin ikinci denemesinde, %50AU ve %50MK tahıl karışımının (TK) melas ile farklı oranlarda karıştırılmasıyla geliştirilen farklı karbon kaynakları tilapya kültüründe test edilmiştir. Çalışma melas oranı %100 ile %20, TK oranı %0 ile %80 arasında değişen 6 deneme grubu (0TK, 20TK, 40TK, 50TK, 60TK, 80TK) ve karbon kaynağı eklenmeyen kontrol grubu (K) ile yürütülmüştür. Denemede ortalama ağırlığı 2,34 g olan toplam 525 tilapya kullanılmıştır. 25 balık rastgele 21 plastik kültür tankına (100 L) 3 tekrarlı olarak stoklanmıştır. Balıklar 56 gün boyunca günde iki kez vücut ağırlığının %6'sı oranında %35 ham protein içeren yemle beslenmiştir. Deneme süresince, TAN, NH3-N, NO2-N ve NO3-N değerleri sırasıyla 2,96-4,48 mg/L; 0,27-0,36 mg/L; 0,96-2,16 mg/L ve 35,24-47,21 mg/L arasında ölçülmüştür. Her kültür tankına her gün her beslemeden 1 saat sonra 20:1 C/N oranıyla karbon kaynağı karışımı ilave edilmiştir. BF'lerin besin içerikleri, deneme grupları arasında önemli ölçüde farklık göstermiştir (P<0,05). En yüksek ham protein ve ham yağ 60TK deneme grubunda sırasıyla %40,50 ve %1,59 olarak belirlenmiştir. En düşük ham protein oranı 20TK deneme grubunda %31,56 olarak ölçülürken, en düşük ham yağ oranı %0,69 ile 0TK deneme grubunda saptanmıştır. Hesaplanan EAAI değerleri dikkate alındığında; 60TK, 40TK ve 50TK gruplarının BF'leri yüksek kaliteli, 80TK, 0TK ve 20TK gruplarının BF'leri ise faydalı protein kaynakları olarak belirlenmiştir. Balıkların büyüme ve yem verimliliği parametreleri göz önüne alındığında, deneme grupları arasında önemli bir fark bulunmamış (P>0,05), ancak kontrol ve deneme grupları arasındaki fark önemli bulunmuştur (P<0,05). En iyi SBO (%2,03), PEO (1,71) ve YDO (1,68) 60TK deneme grubunda kontrolden önemli ölçüde farklı olarak tespit edilmiştir (P<0,05). Tezin üçüncü denemesinde, bir önceki tahıl karışımı denemesinde belirlenen en iyi karbon kaynağı karışımı [%60(AU+MK) + %40 M] tilapya üretiminde farklı C/N oranlarıyla [12:1(12C), 14:1 (14C), 16:1(16C), 18:1(18C), 20:1(20C), 22:1(22C), 24:1(24C)] test edilmiştir. Ortalama ağırlığı 3,31 g olan toplam 525 balık, rastgele 21 kültür tankına üç tekerrürlü olarak stoklanmış, ikinci denemede kullanılan aynı besleme prosedürü ile biyoflok ortamında 56 gün boyunca beslenmiştir. Her kültür tankına, her gün beslemeden 1 saat sonra yukarıda belirtilen ilgili C/N oranları ile karbon kaynağı karışımı ilave edilmiştir. Test tanklarına eklenen karbon kaynağı ile C/N oranı arttıkça BH ve AKM miktarında artış, azot bileşiklerinin konsantrasyonlarında azalma gözlenmiştir. En düşük TAN ve NO3-N değerleri 20C grubunda sırasıyla 3,46 mg/L ve 32,66 mg/L olarak ölçülürken, en düşük NH3-N konsantrasyon değeri 18C'de 0,17 mg/L ve en düşük NO2-N 0,12 mg/L olarak 16C grubunda ölçülmüştür. BF örneklerinde en yüksek protein 16C, 18C, 20C, 22C gruplarında belirlenmiştir. Elde edilen BF'lerin EAA, toplam amino asit ve EAAI açısından yeterli değerlere ulaştığı, tilapyanın amino asit ihtiyacını karşılamada 20C grubunun en iyi olduğu görülmüştür. 16C, 18C, 20C ve 24C gruplarından elde edilen BF'lerin hesaplana EAAI'ler dikkate alındığında kaliteli bir protein kaynağı oldukları bulunmuştur. BF örneklerinin yağ asidi profilleri incelendiğinde en yüksek değerler 16C, 18C, 20C ve 22C deneme gruplarında belirlenmiştir. 24C deneme grubu, tilapya büyümesi (%3,01), protein etkinlik oranı (2,57) ve yem dönüşüm oranı (1,15) açısından en iyi performansı göstermiştir. Üçüncü denemeden elde edilen sonuçlar, C/N'nin 16C'den itibaren uygulanabileceğini gösterse de ekonomik analiz sonuçları dikkate alındığında, tilapya yetiştiricliğinde 24:1 C/N oranının önerilebileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar sözcükler: Biyoflok, karbon kaynağı, tilapya (Oreochromis niloticus), büyüme, su kalitesi, C/N oranı