Farklı klon anaçları ve bu anaçlar üzerine aşılı jeromine elma çeşidinin kuraklık stresi altında morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal tepkilerinin belirlenmesi

Elma dünyanın ekonomik açıdan en önemli meyvelerinden olup, kuraklık stresi küresel elma endüstrisinin gelişimini sınırlayan önemli bir faktördür. Bu çalışmada, 2020 ve 2022 yıllarında 3 farklı klonal elma anaçları ve bu anaçlar üzerine aşılı Jeromine elma çeşidinin kuraklık stresine verdiği morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal tepkiler değerlendirilmiştir. Çalışmada, kontrol grubu tam sulama (%100 tarla kapasitesi) altında yetiştirilirken, diğer grupta bitkiler susuz bırakılmıştır. Morfolojik bulgulara göre, MM111 ve MM106 anaçları, özellikle Jeromine ile kombinasyonlarında, kuraklık altında sürgün uzunluğu, sürgün çapı, yaprak alanı ve kök biyokütlesi gibi büyüme parametrelerini yüksek düzeyde korumuştur. MM111/Jeromine kombinasyonu her iki yılda da en yüksek sürgün uzunluğuna ulaşırken (23.23-20.50cm), M9 ve M9/Jeromine kombinasyonları stres şartlarında ciddi büyüme kayıpları yaşamıştır. Kök yaş ve kuru ağırlığı açısından da MM111 anacı güçlü kök gelişimiyle öne çıkmış, M9 anacı ise en zayıf kök kütlesi sergilemiştir. Fizyolojik değerlendirmeler, yaprak oransal su içeriği (YOSİ), özgül yaprak ağırlığı ve membran geçirgenliği gibi kuraklık stresine duyarlı parametreler üzerinden yapılmıştır. MM106/Jeromine ve MM111/Jeromine kombinasyonları, yaprak içi su dengesini ve hücre zarı bütünlüğünü koruma açısından en başarılı gruplar olmuş; M9 anacı ise en fazla su kaybı ve zar geçirgenliği artışı ile stresin etkilerine karşı en duyarlı anacı olarak belirlenmiştir. MM111 anacı ise zar stabilitesini en iyi koruyarak biyolojik bütünlüğünü sürdürmüştür. Biyokimyasal analizlerde, bitkilerin oksidatif strese karşı enzimatik savunma cevapları ölçülmüştür. Kuraklık uygulamaları ile süperoksit dismutaz (SOD), katalaz (KAT) ve peroksidaz (POD) aktivitelerinde artış gözlenmiş; bu artışlar kombinasyonlara göre farklılık göstermiştir. MM106/Jeromine kombinasyonu her iki yılda da en yüksek SOD ve POD artış oranlarına ulaşarak oksidatif zarara karşı en aktif savunmayı oluşturmuştur. Öte yandan, MM111/Jeromine kombinasyonu, özellikle KAT aktivitesinde en yüksek değerleri vererek hücre içi hidrojen peroksit (H₂O₂) düzeylerini düşürmede etkili olmuştur. M9 ve M9/Jeromine ise hem enzim aktiviteleri, hem de H₂O₂ birikimi açısından stresle baş etmede en zayıf gruplar olmuştur. Kuraklık stresine toleranslı anacı tercihinde MM111 ve MM106 anaçları öne çıkmakta; bu anaçlar, kurak ve yarı kurak iklim şartlarında Jeromine elma çeşidinin sürdürülebilir yetiştiriciliği için tavsiye edilmektedir.