Farklı nörolojik bulgulara sahip erişkin hastalarda serebrotendinöz ksantomatozis taraması

Giriş ve amaç: Serebrotendinöz ksantomatozis (CTX; OMIM#213700), vücutta kolestanol birikimi ile karakterize, otozomal resesif geçişli safra asit sentezi metabolizması bozukluğudur. Bu Hastalık Achilles tendonu başta olmak üzere tendon ksantomları, kronik ishal, juvenil katarakt, ataksi, spastik paraparezi, epilepsi, Parkinsonizm, polinöropati, psikiyatrik bozukluklar ve dentat nukleusta sinyal değişiklikleri ile karakterizedir. Bu çalışmanın amacı, 18 yaş üzerinde, farklı nörolojik tablolarla nöroloji kliniğinde yatarak takip edilmekte olan ve tanısı konulmamış olan hastalarda CTX hastalığını selektif olarak taramaktır. Gereç ve yöntem: Erişkin nöroloji servisinde farklı nörolojik bulgular nedeniyle yatan ve kesin tanıları konulmamış olan 220 hasta Mignarri şüphe indeksi ile değerlendirildi. Mignarri indeksi 100'ün üzerinde olan hastalardan plazma kolestanol düzeyi gönderildi, 200'ün üzerinde olan hastalara ise plazma kolestanol düzeyi incelemesi ve CYP27A1 geninde genetik inceleme yapıldı. Plazma kolestanol düzeyi 18 hastada, genetik çalışma 7 hastada yapıldı. Bulgular: Çalışmaya alınan 220 hastanın yaş ortalaması 57.9 ± 18.7 yıl idi. Hastaların 126'sı (%57.3) kadın idi. Hastaların 163'ünde (%74.1) polinöropati, 55'inde (%25.0) ataksi, 18'inde (%8.2) epilepsi, 16'sında (%7.3) spastik paraparezi, 12'sinde (%5.5) Parkinsonizm, 2'sinde (%0.9) entelektüel disabilite saptandı. 36 olguda (%16.4) psikiyatrik bozukluklar mevcuttu. MRG incelemesi yapılan 216 hastanın hiçbirinde dentat nükleusta tutulum saptanmadı. 30 hastanın MRG incelemesi normaldi. Diğer hastalarda farklı tutulumlar tespit edildi. İki hastada çocukluk çağında ishal, iki hastada erken yaşta ortaya çıkan katarakt, bir hastada Achilles tendon ksantomu mevcuttu. Bu hastaların plazma kolestanol düzeyleri ve genetik çalışmaları normal sonuçlandı. Olguların Mignarri şüphe indeksi ortalaması 53.9 ± 37.9 (minimum-maksimum: 0-225) olarak bulundu. 202 olgunun (%91.8) Mignarri indeksi değeri 100'ün altında, 15 olgunun (%6.8) Mignarri şüphe indeksi 100-175 aralığında ve 3 olgunun (%1.4) değerleri 200 ve üzerinde idi. Parkinsonizm bulguları olan bir hastada, CYP27A1 geninde bir allelde c.1151C>T (p.P384L) patojenik değişim saptandı ve aile taraması önerildi. Sonuç ve tartışma: Sonuç olarak, CTX özellikle farklı nörolojik, psikiyatrik ve sistemik bulguların kombinasyonları ile karşımıza çıkan ilerleyici bir hastalıktır. Farklı nörolojik bulguları olan hastalarda aile öyküsü ve sistemik bulguların olması durumunda CTX akla gelmeli ve tanısal testler istenmelidir. Rutin hasta yoğunluğunun çok fazla olduğu nöroloji pratiğinde hekimlerin bu konuda farkındalığını artırmak için daha fazla çalışma yapılması gereklidir. Anahtar kelimeler: Serebrotendinoz ksantomatozis, CYP27A1 geni, katarakt, Achilles tendon ksantomu, nörolojik bulgular, Mignarri indeksi.