Farklı yetiştirme zamanlarının şeker mısır çeşitlerinin pazarlanabilir koçan verimi ve kalitesine etkileri

Bu çalışma Bilecik koşullarında 14 adet sh2 ve 3 adet su1 genine sahip toplam 17 farklı tescilli şeker mısır (Zea mays L. saccarata) çeşidinin ana ürün ve ikinci ürün ekim zamanındaki verim ve kalite özelliklerini incelemek amacıyla 2022 ve 2023 yıllarında tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre üç tekrarlı olarak yürütülmüştür. Çeşitlerin ana ürün ekimi mayıs ayı başında, ikinci ürün ekimi ise buğday hasadından sonra temmuz ayı içerisinde yapılmıştır. Çalışmada kullanılan çeşitlerin hasat işlemi parmak testi uygulanarak her çeşit için ayrı ayrı yapılmıştır. Çalışmada incelenen bütün özellikler istatistiksel olarak çeşitlerden, Yıl× Çeşit ve Ekim zamanı× Çeşit interaksiyonlarından önemli ölçüde etkilenmiştir. Sh2 genine sahip olan bütün çeşitlerin sakkaroz ve toplam şeker içerikleri su1 genine sahip olan çeşitlerden daha yüksek bulunurken, su1 genine sahip olan çeşitlerin dirençli olmayan ve toplam nişasta içerikleri sh2 genine sahip olan bütün çeşitlerden daha yüksek belirlenmiştir. Çalışmada kullanılan ve sh2 genine sahip SF-1379 çeşidi dışında sh2 genine sahip bütün çeşitlerin su1 genine sahip çeşitlerden daha yüksek protein içeriğine ve daha düşük suda çözünür kuru madde içeriğine sahip olduğu görülmüştür. Kavuzsuz taze koçan verimi bakımından çeşitler 1492.68-2494.49 kg da-1 arasında değişmiş olup Caramelo çeşidinden en düşük, Sherbet F1 çeşidinde ise en yüksek kavuzsuz taze koçan verimine ulaşmıştır. Çeşitlerin taze dane verimi ise 894.50- 1634.11 kg da-1 arasında değişmiş olup, en düşük ve en yüksek taze dane verimleri Caramelo ve Sherbet F1 çeşitlerinden elde edilmiştir. Suda çözünür kuru madde oranı 13.38- 20.37° Brix arasında değişmiş olup en yüksek Sherbet F1 en düşük ise Vega-F1 çeşidinden elde edilmiştir. Çeşitlerin fruktoz içeriği 3.15- 11.26 mg g-1 arasında değişmiş olup SF-1379 çeşidinden en yüksek belirlenirken, Luminox çeşidinden en düşük değer elde edilmiştir. Glikoz içerikleri 6.89- 17.34 mg g-1 arasında değişmiş olup en yüksek Vega-F1 en düşük ise Luminox çeşidinden elde edilmiştir. En yüksek sakkaroz içeriği 42.32 mg g-1 olarak Caramelo çeşidinden en düşük ise 7.9 mg g-1 olarak Calipos çeşidinden elde edilmiştir. Toplam şeker içerikleri ise 20.34- 67.63 mg g-1 arasında değişmiş olup en düşük Calipos, en yüksek ise SF-1379 çeşidinden belirlenmiştir. Ana ürün ekim zamanında çeşitlerin ortalama, taze dane verimi, suda çözünür kuru madde oranı ve toplam şeker oranı sırasıyla 1864.87 kg da-1, 1113.79 kg da-1, 13.95° Brix, 48.95 mg g-1 olarak belirlenirken, ikinci ürün ekim zamanında ise 2134 kg da-1, 1345.89 kg da-1, 16.18° Brix, 47.99 mg g-1 olarak belirlenmiştir. Ekim zamanı çeşit interaksiyonuna göre en yüksek kavuzsuz taze koçan verimi, taze dane verimi, suda çözünür kuru madde oranı ve toplam şeker oranı sırasıyla 2673 kg da-1 (ikinci ürün ekim zamanı (İÜ)×SF-1280), 1687.33 kg da-1 (İÜ×Sherbet F1), 21.25° Brix (İÜ×Sherbet F1), 70.74 mg g-1 (AÜ×SF-1379) olarak belirlenirken en düşük ise; 1262 kg da-1 (AÜ×Caramelo), 728.14 kg da-1 (AÜ×Caramelo), 11.83° Brix (AÜ×Luminox), 18.62 mg g-1 (İÜ×Calipos) olarak belirlenmiştir. Çalışma sonuçlarına göre ikinci ürün ekim zamanında kavuzsuz taze koçan verimi ve taze dane veriminin arttığı görülmüştür. Şeker mısır çeşitlerinin Bilecik benzeri ekolojik şartlara sahip bölgelerde ekim nöbetine dahil edilmesi ve ikinci ürün olarak ekilmesi şeker mısır çeşitlerine olan talebin karşılanması sağlayacağı ve çiftçilerin gelirini artıracağı düşünülmektedir. Çalışmanın şeker mısır ile ülkemizde yapılacak olan ıslah çalışmalarına da ışık tutacağı düşünülmektedir.