Faya yakın yer hareketi kayıtları etkisindeki çaprazlı çelik çerçevelerin deprem performanslarının değerlendirilmesi

Son yüzyılda dünyada meydana gelen depremlerden kaydedilen yer hareketi verileri faya yakın yer hareketi özelliklerinin faya uzak kayıtlardan farklı olduğunu göstermiştir. Özellikle 1989 Loma Prieta, 1994 Northridge, 1995 Kobe ve 1999 Kocaeli depremlerinde faya yakın bölgelerde bulunan yapılarda çok ciddi ve ağır hasarlar meydana gelmiştir. Faya uzak yer hareketleri ile karşılaştırıldığında faya yakın yer hareketleri yapılar üzerinde daha büyük yerdeğiştirme talebine neden olmaktadır. Ülkemizde 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş Pazarcık/Elbistan depremlerinde yapılaşmanın faya yakın olması nedeniyle bazı illerde yapılardaki hasar düzeylerinin veya yıkılan bina sayısının faya uzak bölgelerden daha fazla olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle tez çalışmasında faya yakın yer hareketi kayıtlarının çelik okul yapıları üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla dört katlı, deprem yüklerini her iki doğrultuda süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı çelik çerçevelerin (MÇÇ) karşıladığı, bunların haricindeki tüm iç çerçevelerin sadece düşey yük taşıdığı kabul edilerek okul binasının tasarımı gerçekleştirilmiştir. Süneklik düzeyi yüksek MÇÇ çerçevelerin tasarımı ÇYTHYE 2016 ve TBDY 2018 yönetmelikleri dikkate alınarak yapılmıştır. Kapasite tasarımı gerçekleştirilen MÇÇ çerçevenin deprem performansı doğrusal olmayan analiz yöntemlerinden statik itme ve zaman tanım alanında analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Dinamik analizlerde çalışmanın amacı doğrultusunda dikkate alınan yakın fay davranışını yansıtacak şekilde 30 adet deprem yer hareketi kullanılmıştır. Sonuçlar incelendiğinde, MÇÇ çerçevenin sistem davranışında çapraz elemanların basınç etkisindeki burkulmasının belirleyici olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca dinamik analizlerde kullanılan deprem yer hareketi kayıtları ölçeklendirme yöntemlerinden spektral uyuşum yaklaşımında, basit ölçekleme yöntemine göre daha küçük yerdeğiştirme talepleri oluşmuştur.