Fen bilgisi öğretiminde sosyal öğrenme teorisinin öğrenme ürünlerine etkisinin incelenmesi

Fen bilgisi öğretimi ile öğrencilerin sadece bilişsel gelişimine değil, aynı zamanda duyuşsal öğrenmelerinin gelişimine de katkı sağlanmaktadır. Çocukların bireysel gelişimine yapılacak olumlu katkılar, onlarda var olan merak ve öğrenme isteğinin devamını gerçekleştirecektir. Davranış değişikliğinin oluşturulmak istendiği okul dönemi ve bu dönem içinde yer alan ilköğretim aşaması, çocukların gelecek hayatının şekillenmesinde temel olacak pek çok davranış kalıbını ve duyuşsal özellikleri içermesi bakımından önemli bir yere sahip olmaktadır. Kazanılan davranışlar ve duyuşsal özellikler, öğrencilerin gelecek yaşamlarını büyük ölçüde etkileyecektir. Öğrencilere kazandırılacak olumlu duyuşsal özellikler, öğrenmeyi kolaylaştıracak, öğretmen ve öğrenci başarısını yükseltecek ve öğretim programının etkililiğini artıracaktır. Bu araştırmada, ilköğretim öğrencilerinin duyuşsal giriş özelliklerinin değiştirilmesine yönelik olarak, sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ele alınmıştır. Duyuşsal giriş özellikleri içerisine öğrencilerin bilimsel tutumları, akademik benlik kavramları dahil edilmiş, bu özellikler onların başarı değişkenleri ile ilişkili olarak değerlendirilmiştir. Öğrencilerin bilimsel tutumları, akademik benlik kavramları ve akademik başarıları, araştırmacı tarafından oluşturulan ölçekler yardımı ile belirlenmiştir. Kırşehir İli Merkez İlköğretim Okullarındaki 6. sınıf öğrencileri araştırmanın evrenini oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini belirlemek için, Kırşehir İli Milli Eğitim Müdürlüğü yetkilileri ile görüşülmüş ve sosyo-ekonomik çevresi birbirine yakın olan üç okulun 6. sınıf öğrencileri örneklem grubuna dahil edilmiştir. Belirlenen okullardaki 6. sınıf öğrencilerinin tamamına bilimsel tutum ölçeği, akademik benlik kavramı ölçeği ve akademik başarı testi uygulanmış, elde edilen puanlar arasında farklılık bulunmayan şubelerden birer tane seçilmiştir. Böylelikle bir deney ve iki kontrol grubu öğrencileri araştırmanın örneklemine dahil edilmiştir.IV Araştırmada gerçek deneysel desen (True Experimental Design) kullanılmıştır. Deneysel desende, deney grubu üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişken "Sosyal Öğrenme Teorisine Dayalı Öğretim Etkinlikleri" olmuştur. Kontrol gruplarında ise, yürürlükte olan fen bilgisi öğretim programının içerdiği öğretim yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca deney ve kontrol grupları üzerinde, bağımsız değişken olarak cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzeyleri alınmış ve bunların etkisi de araştırma kapsamına dahil edilmiştir. İki farklı kontrol grubunun alınması ile, öğretmen faktörünün araştırma üzerindeki etkisi azaltılmaya çalışılmıştır. Deney ve kontrol gruplarında uygulaması yapılan öğretim etkinlikleri 2003-2004 öğretim yılında, 6. sınıf fen bilgisi öğretim programında yer alan "Yaşamımızı Yönlendiren Elektrik" ünitesindeki konular üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı tarafından oluşturulan ölçekler yardımıyla toplanan veriler SPSS (The Statistical Packet For Social Science) paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada bir deney, iki kontrol grubu yer aldığı için, öncelikle bu grupların bağımlı değişkenler yönünden denklikleri araştırılmış ve ön test toplam puanları arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu değerlendirmede, tek faktör üzerinde ilişkisiz örneklemler için tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarının ön test-son test ve kalıcılık testi puan ortalamaları arasında farklılık olup olmadığını belirlemek için, tek faktör üzerinde tekrarlı ölçümler için çift yönlü varyans analizi (Repeated Measures) yapılmıştır. Gruplara ait öğrencilerin bağımlı değişkenlere ait puanları arasındaki farklılıklar 0.05 düzeyinde test edilmiştir. Araştırma sürecinde belirlenen verilerin analiz edilmesi ile aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir: 1. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin öğrencilerin bilimsel tutumlarını geliştirmede ve bunun devamının sağlanmasında önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Deney grubunda uygulaması yapılan sosyal Öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ile kazandırılan bilimsel tutumdavranışlarındaki artış ve bu davranışların devam ettiğinin gözlenmesi, uygulanan yöntemin etkililiğinin bir göstergesi olmuştur. 2. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin akademik benlik kavramlarını geliştirmeye yönelik olarak etkisi olmamıştır. Öğrenciler çalışmaya başlamadan önce kendilerini akademik benlik kavramı yönünden yeterli olarak görmüşlerdir. Öğrencilerin kendileri ile ilgili algılarının yüksek olmasının nedeni olarak, ilköğretim birinci kademe süresince, derslerden hak ettiklerinin çok üstünde yüksek notlar alarak geçmiş olabilecekleri gösterilebilir. 3. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin akademik başarılarını geliştirmede ve öğrenilen bilgilerin devamının sağlanmasında önemli bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Duyuşsal özelliklerle, başarı arasındaki olumlu ilişki düşünüldüğünde, sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinlikleri ile kazandırılacak bilişsel düzeydeki bilgiler ve bunların devam etmesi istenilen bir durum olacaktır. 4. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin uygulandığı çalışmada, öğrencilerin akademik başarılarının, hem akademik benlik hem de bilimsel tutum puanları ile yüksek düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur. Akademik benlik kavramının ve bilimsel tutum puanlarının birlikte öğrencilerin akademik başarısındaki değişimi açıklama oranı ise % 46 olarak belirlenmiştir. Bulunan oran gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında yapılan çalışmalarla da uyumlu bulunmuştur. 5. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, erkek öğrencilerin bilimsel tutum puanlarına yönelik olarak daha fazla katkı sağladığı görülmektedir. Yapılan birçok çalışmada, öğrencilerin fen bilimlerine yönelik tutumları ile cinsiyetleri arasında değişik sonuçların bulunduğu görülmektedir. 6. Sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin ele alındığı öğrencilerin velilerinin gözlemlerine göre öğrencilerde, çalışmanın yapıldığı dönem için evde boş zamanlarında fen bilgisi dersi ile ilgili aktivite yapma isteklerininVI arttığı tespit edilmiştir. Buradan sosyal öğrenme teorisine dayalı öğretim etkinliklerinin, öğrencilerin duyuşsal özelliklerinde gözle görülebilecek olumlu davranış değişikliği oluşturduğu sonucuna ulaşılabilmektedir. Anahtar Kelimeler: Fen Bilgisi Öğretimi, Duyuşsal Giriş Özellikleri, Sosyal Öğrenme Teorisi, Modelleme, Öğrenme Ürünleri.