Fen bilgisi öğretmen adayları ile görevdeki fen bilgisi öğretmenlerinin meslek anlayışlarının karşılaştırılması ve tespiti

Fen bilimleri öğretmenliği gelecek nesillerin şekillenmesinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Bir ülkenin kalkınması, ilerlemesi ve üretken olması gelecek nesillere bu anlayışı aşılamakla mümkündür. Bu bağlamda en büyük görev öğretmenlere düşmektedir. Gelecek nesillere önemli dokunuşlardan birini rol model olarak gördüğü öğretmen yapmaktadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının mesleği tercih ederken ki meslek anlayışlarını ve görevdeki fen bilimleri öğretmenlerinin meslek anlayışlarını karşılaştırılmalı olarak tespit etmek ve bu bağlamda bazı öneriler geliştirmektir. Bu araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden keşfedici sıralı karma yöntem modeli kullanılmıştır. Araştırma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında üç farklı üniversitenin eğitim fakültesi fen bilgisi eğitiminde öğrenim gören 95 öğretmen adayı ile üç ildeki farklı devlet ortaokullarında görev yapan 85 fen bilimleri öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma evrenini, Türkiye'de bulunan devlet üniversitelerinde okuyan fen bilgisi öğretmen adayları ile görevdeki fen bilgisi öğretmenleri oluşturmaktadır. Evren çok geniş olduğu için örneklem alma yoluna gidilmiştir. Araştırmanın ulaşılabilirliği göz önünde bulundurularak kolay ulaşılabilir örneklem alma yoluna gidilmiştir. Bu araştırmada kullanılmak üzere araştırmacı tarafından, fen bilgisi öğretmen adayları ve görevdeki fen bilgisi öğretmenlerinin meslek anlayışlarını ortaya çıkarmayı amaçlayan öğretmenlik mesleğine yönelik anket (ÖMYA) geliştirilmiştir. ÖMYA geliştirilirken; "1" Hiçbir Zaman, "2" Kararsızım, "3" Kısmen, "4"Genellikle, "5" Her Zaman gibi 5'li likert tipi dereceleme yapılmıştır. Anket iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde cinsiyet, sınıf düzeyi, baba mesleği, anne mesleği, yerleşim yeri, hangi üniversitede okuduğu ve fen bilgisi öğretmenlerinde bulunması gereken özellik ve niteliklerin neler olduğu gibi özellikler bulunmaktadır. Anketin ikinci bölümünde ise görevdeki fen bilgisi öğretmenlerin ve fen bilgisi öğretmen adaylarının meslek anlayışlarını ortaya çıkarmayı hedefleyen 30 maddeye yer verilmiştir. Ankete 10 öğretmenden alınan görüşler doğrultusunda detaylı bir biçimde analiz edilerek madde havuzu oluşturulmaya çalışılmıştır. Anket için uzman görüşüne başvurulmuştur. Fen eğitimi alanında doktora yapmış iki farklı devlet üniversitesinde görev yapan iki öğretim üyesinin ve şu an devlet okulunda öğretmenlik görevini yerine getirip aynı zamanda doktora öğrencisi olan bir öğretmenin görüşüne başvurularak ankete son hali verilmiştir. Anketin geçerlilik ve güvenirliğini test etmek amacıyla 50 öğretmen adayına ön uygulama yapılmıştır. Yapılan ön test sonucunda güvenirlik Cronbach Alpha değeri 0,85 bulunmuştur. Geçerlilik için ise faktör analizi yapılması uygun görülmüştür. Yapılan KMO ve Bartlett's test analiz sonuçlarına göre ölçekteki maddelerin faktor yüklerinin %60'ın üzerinde olduğu dolayısıyla faktörleşmeye uygun olduğu görülmüştür. Ayrıca aritmetik ortalama, frekans, yüzde (%), faktör yükleri, t-testi ve ANOVA istatistik işlemleri kullanılarak veriler çözümlenmeye çalışılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmen ve öğretmen adaylarının cinsiyetleri, anne-baba mesleği, okudukları üniversite, yerleşim yeri, ailesinde öğretmen olup olmaması gibi durumlar değerlendirilirken frekans ve yüzde (%) değerleri hesaplanmıştır. Fen bilgisi öğretmen adayları ile görevdeki fen bilgisi öğretmenleri araştırmacı tarafından hazırlanan anketteki 30 maddeye genellikle olumlu düzeyde cevap vermişlerdir. Anketteki değişkenlere bakıldığında sonuç olarak; cinsiyet, bu bölümü seçme nedenleri, atama durumu ve sınıf düzeyleri açısından görevdeki fen bilgisi öğretmenleri ile fen bilgisi öğretmen adaylarının meslek anlayışlarında farklılıklar göze çarpmaktadır. Okudukları üniversite, çevresinde fen bilgisi öğretmeni olup olmaması, hayalindeki meslek, baba mesleği, kardeş sayısı ve yerleşim yeri açısından ise görevdeki öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının meslek anlayışları değişmemektedir. Cinsiyet açısından kadınların meslek anlayışları erkeklere göre daha olumlu çıkmıştır. Yine görevdeki öğretmenler ile birinci ve dördüncü sınıf öğretmen adaylarının meslek anlayışları karşılaştırıldığında; dördüncü sınıf öğretmen adaylarının birinci sınıf öğretmen adaylarına kıyasla görevdeki öğretmenlerle meslek anlayışları birbirine daha yakın çıkmıştır.