Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıklarının incelenmesi

Bu çalışmanın iki temel amacı vardır. Birincisi fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıklarını ölçmeyi amaçlayan Eko-Bilimsel Düşünme Alışkanlıkları (EBDA) Ölçeğinin geliştirilmesidir. İkinci aşamada ise geliştirilen ölçek ile fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıkları seviyesinin tespit edilmesi ve demografik değişkenlerin öğretmen adaylarının bu düşünme alışkanlıkları üstündeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırılmak istenen durumun bir fotoğrafının çekilmesi amaçlandığından bu çalışmada tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşaması için pilot çalışma örneklemi Türkiye'nin 6 farklı üniversitesinde 3. ve 4. sınıfta öğrenimlerine devam eden 423 fen bilgisi öğretmen adayından, ikinci aşaması için ise asıl uygulama örneklemi Karadeniz Teknik Üniversitesi'nde 3. ve 4. sınıfta öğrenimlerine devam eden 145 fen bilgisi öğretmen adayından oluşmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen Eko-Bilimsel Düşünme Alışkanlıkları (EBDA) Ölçeği kullanılmıştır. Veriler 2016-2017 eğitim yılı bahar döneminde, öğretmen adaylarının kendi ders saatlerinde, ilgili öğretim elemanından izin alınarak toplanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde elde edilen verilerin analizi SPSS 22.0 ve AMOS 22.0 programları kullanılarak açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile yapılmıştır. Asıl uygulamanın verileri ise SPSS 22.0 programı ile bağımsız değişkenler t-testi ve ANOVA uygulanarak analiz edilmiştir. Analizler sonucu EBDA Ölçeğinin kapsam ve yapı geçerliliği sağlanmış ve Cronbach Alfa katsayısı 0.79 bulunmuştur. Bu doğrultuda 7 faktör altında toplanan 32 maddeden oluşan EBDA Ölçeğinin fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıklarını ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geliştirilen ölçek ile toplanan verilerin analizi sonucu fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıkları yüksek seviyede bulunmuştur. Ayrıca öğretmen adaylarının nesnellik, şüphecilik, merak, açık fikirlilik ve mantık düşünme alışkanlıkları yüksek seviyede bulunurken, otoriteden gelen argümana inanmama ve inancın askıya alınması düşünme alışkanlıklarının orta seviye olduğu görülmüştür. Yapılan analizler sonucunda cinsiyet, sınıf düzeyi, anne eğitim durumu ve baba eğitim durumu değişkenlerinde fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre problemlerine yönelik bilimsel düşünme alışkanlıklarında anlamlı bir farklılık olmazken, en uzun süre yaşanılan bölge değişkeninde kırsal kesimde yaşayan öğretmen adayları lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Bu bulgular ışığında öğretmen adaylarının çevre problemleri ile karşılaştıklarında orta seviyeye yakın ancak yüksek seviyede bilimsel bir tutum sergiledikleri ve kırsal kesimde büyüyen ya da hala yaşayan öğretmen adaylarının daha üst seviye bir tutuma sahip oldukları sonuçlarına ulaşılmıştır.