Fen bilgisi öğretmenlerinin özel eğitime gereksinim duyan öğrencilere yönelik tutum ve yeterlilik algıları ile bu alandaki bilgi yeterliliklerinin karşılaştırılması

Araştırmanın ana amacı Fen Bilimleri öğretmenlerinin özel eğitime gereksinim duyan öğrencilere yönelik tutum ve yeterlilik algıları ile bu alandaki bilgi yeterliliklerini karşılaştırarak bu alandaki eksikleri tespit etmek ve giderilmesine destek olmaktır. Araştırma Türkiye geneli Fen Bilimleri öğretmenlerini kapsamakta olup, araştırmaya farklı illerden 400 öğretmen katılmıştır. Bu kapsamda araştırma için seçilen ölçekler, başarı testi ve yarı yapılandırılmış form çevrimiçi olarak sisteme yüklenmiş ve uygulanmıştır. Katılımcı sayısını artırmak ve her ile ulaşabilmek için sosyal medya ve Telegram gibi uygulamalar üzerinden açılan Fen bilimleri öğretmenleri zümre gruplarından faydalanılmıştır. Ülke geneli bir kitleyi hedef aldığı için geniş kapsamlı olmakla birlikte öğretmenlerin katılım gösterdikleri iller arasında orantı sağlanacağı varsayılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenler tamamen rastgele seçilmiştir. Kişilerin soruları farklı hızlarda okuyacağı düşünüldüğünde zaman sınırlaması koyulamayacağı için kişilerin başarı testindeki soruların cevaplarını araştırmadan yapacağı kabul edilmiştir. Araştırmada veri elde etmek için geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış olan Kaynaştırma Öğrencilerine Yönelik Tutum Ölçeği, yeterlilik algılarını ölçmeye yönelik ölçek olarak Kaynaştırma Uygulamalarında Öğretmen Yeterliliği ve bir adet başarı testi kullanılmıştır. Başarı testi araştırmacı tarafından Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Yönetmeliği ve Millî Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan Kaynaştırma Yoluyla eğitim Uygulamaları kitapçığından yararlanılarak hazırlanan başarı testi kullanılmıştır. Başarı testi için uzman görüşleri alınarak bunlara göre değiştirilmiş ve son hali verilmiştir. Ayrıca testlerin ön bölümünde öğretmenlerin demografik özelliklerini belirlemek amacıyla bilgilendirme kısmı koyulmuştur. Bu kısımda öğretmenlerin cinsiyet, kıdem yılı, özel eğitime yönelik eğitim alma durumu ve özel eğitime ihtiyaç duyan biriyle çalışma deneyiminin olup olmaması durumu özellikleri istenmiştir. Araştırmanın nitel kısmı için yarı yapılandırılmış form kullanılmış ve öğretmenlerin görüşlerini belirlemek için 3 adet açık uçlu soru sorulmuştur. Verilerin analizinde ölçümlerin evrendeki dağılımları normal olduğu ve örneklerin ait olduğu evrenlerin varyanslarının eşit olduğu kabul edilerek parametrik istatistikten yararlanılmıştır. Bu çalışmada, SPSS 27 yazılımı kullanılarak istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, ölçeklerin güvenilirlik düzeyi Cronbach Alfa katsayılarıyla değerlendirilmiştir. Ölçekler arasındaki ilişki düzeyi ve yönü, Pearson Korelasyon yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Ayrıca, ölçeklerin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini anlamak amacıyla Bağımsız Gruplar t-testi ve ANOVA testleri uygulanmıştır. Çalışmanın nitel kısmında çalışma kapsamında kullanılmış olan yapılandırılmış görüşme formlarının uygulanması sonucu elde edilen verilerin analizi içerik analizi türlerinden kategori analizi kullanılmıştır. Verilen cevapların formu korunarak betimsel bir yaklaşımla veriler kategorilere ayrılmış ve birleştirilmiştir. Çalışmanın nicel kısmında elde edilen verilere göre; öğretmenlerin kaynaştırma uygulamalarına yönelik tutumları, bilgi yeterlilikleri ve yeterlilik algıları arasında düşük düzey pozitif korelasyon saptanmıştır. Öğretmenlerin kaynaştırma öğrencilerine yönelik tutumları ile yeterlilik algıları arasında orta düzey pozitif korelasyon bulunmaktadır. Öğretmenlerin kaynaştırma eğitimine yönelik tutumları cinsiyete ve çalıştığı görev yerinin türüne göre karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edilirken özel eğitime yönelik eğitim alma durumuna, kaynaştırma öğrencisiyle çalışma deneyimine, kıdem yılına bağlı olarak karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edilmemiştir. Öğretmenlerin kaynaştırma eğitiminde yeterlilik algıları cinsiyete, kaynaştırma öğrencisiyle çalışma deneyimine ve özel eğitime yönelik eğitim alma durumuna göre karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edilirken, kıdem yılına ve çalıştığı görev yerinin türüne bağlı olarak karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edilmemiştir. Öğretmenlerin kaynaştırma eğitimine yönelik bilgi yeterlilikleri cinsiyete, kıdem yılına, çalıştığı görev yerinin türüne, özel eğitime yönelik eğitim alma durumuna, kaynaştırma öğrencisiyle çalışma deneyimine göre karşılaştırıldığında anlamlı fark tespit edilmemiştir. Çalışmanın nitel kısmında elde edilen verilere göre; öğretmenlerin öğrencilere katkı sağladıklarına dair düşünceleri aile, kurumlar arası iş birliği yapmak, başarı değil süreç odaklı olmak, anlayışlı ve sabırlı olmak, öğrencileri daha fazla teşvik etmek ve desteklemek, olumlu tutuma sahip olmak, öğrencilerin özelliklerini daha iyi bilmek, öğrencilere yönelik plan oluşturmak, öğretmenlerin eğitim alarak kendini geliştirmesi temaları şeklinde ifade edilmiştir. En sık dile getirilen düşünce öğrencileri daha fazla teşvik etmek ve desteklemek teması olmuştur. Öğretmenlerin kaynaştırma uygulamalarında değişmesi gereken düzenlemeye dair düşünceleri ise; tanılama işleminin daha doğru şekilde yapılması, sınıf mevcudunun kalabalık olması, okulun ve sınıfın fiziksel yapısı, hazır BEP kullanılması, veli desteği, normal öğrencilerin davranışlarına yönelik kurallar, öğretim şekli ile ilgili sorunlar, destek eğitimin artırılması, materyal desteği, öğretmen eğitimleri, uygun personelin yetersizliği, yönetmeliğin daha açık olması, bu öğrencilerin meslek liselerine gönderilmemesi temaları şeklinde ifade edilmiştir. Burada değiştirilmesi istenen düzenlemelerden okulun ve sınıfın fiziksel yapısı en çok ifade edilen düşüncedir. Öğretmenlerin kaynaştırma uygulamalarını daha verimli hale getirmek için yapılması gerekenlere dair düşünceleri; öğretmenlerin hazır plan kullanmasının engellenmesi, öğretmenlerin daha fazla teşvik edilmesi, destek ve uygun personelinin sayısının artırılması, bu çocukların belli okul ve gönüllü öğretmenlere yönlendirilmesi, paydaşlar arasındaki iş birliğini artırmak, öğrencilere yeterli zamanın ayırılabilmesi için düzenleme, sınıfların ve öğretim etkinliklerinin düzenlenmesi, sınıfların mevcudunun ve fiziki yapısının iyileştirilmesi, öğrencilerin kabul edilmesinin sağlanması, öğretmenlere BEP hazırlama için özel destek sağlanması, ailenin ve öğretmenlerin desteklenmesi, öğretmenlerin özel eğitim dersi alması, bu öğrencilere özel materyal desteği sağlanması temaları şeklinde ifade edilmiştir. Verimlilik için en çok destek ve uygun personelinin sayısının artırılması düşüncesi önerilmiştir. Çalışma sonuçları değerlendirildiğinde literatürde benzer sonuçlar elde edilen birçok çalışma olduğu görülmüştür.