Fen bilimleri dersi öğretim programının 2015 TIMSS ve 2018 LGS sınavları kapsamında incelenmesi

Ülkemizde uluslararası alanda yapılan çalışmalar dışında eğitim sistemlerinde ulusal düzeyde yapılan değişiklikler de bulunmaktadır. Ülkemizde 8 yıllık zorunlu eğitimden 12 yıllık zorunlu eğitim sistemine geçilerek lise eğitimi zorunlu hâle getirilmiştir. Lise eğitimin zorunlu olmasının sonucu olarak öğrenciler iyi bir lise eğitimi almak ve nitelikli liselere yerleşebilmek amacıyla Liselere Geçiş Sistemi (LGS) sınavlarına girmekte ve bu sınavlar da öğrenciler ve aileleri için büyük önem taşımaktadır. Bu yüzden, bu sınavlara alan yazında yüksek riskli sınavlar da denmektedir. Bu sınavdan elde edilen sonuçlar öğretim programımızın etkililiğini belirlemede önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca LGS sınavından elde edilecek sonuçların TIMSS sınavından elde edilen Fen ve Matematik sonuçlarını da etkileyeceği bir gerçektir. Bundan dolayı, öğretim programlarında ihtiyaçlar ve yaşanan gelişmeler çerçevesinde güncelleme çalışmaları yapılmaktadır. En son 2013 yılında güncellenen Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (FBDÖP) 2017 ve 2018 yıllarında tekrar güncellenerek tüm sınıf düzeylerinde uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir. Öğrencilerin LGS ve TIMSS sınavlarına ülkelerinde uygulanan FBDÖP ile hazırlandığı göz önünde bulundurulduğunda FBDÖP, TIMSS ve LGS sınavlarının uyumluluğunun incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle bu çalışmada 2018 FBDÖP, 2015 TIMSS ve 2018 LGS sınavları öğrenme alanı, bilişsel alan ve kazanımlar açısından karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. FBDÖP ile TIMSS ve LGS sınavlarının kazanımları arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların belirlenmesi amacıyla çalışma doküman inceleme matrisleri kullanılarak analiz edilmiştir. Ayrıca FBDÖP ile LGS Fen Bilimleri soruları TIMSS bilişsel alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Araştırma sonucunda; 2015 TIMSS Fizik, Biyoloji ve Yer Bilimleri öğrenme alanlarındaki kazanımların 2018 FBDÖP'nin tüm sınıf düzeylerindeki kazanımlarla, Kimya öğrenme alanındaki kazanımların ise sadece 7. ve 8. sınıf düzeylerinde bulunan kazanımlarla örtüştüğü tespit edilmiştir. 2018 LGS sınavı incelendiğinde soruların çoğunun 2018 FBDÖP kazanımları ile uyumlu olduğu ancak 8. sınıf düzeyinde ölçülen bazı kazanımların öğretim programındaki son düzenlemelerle diğer sınıf düzeylerine alındığı görülmektedir. 2018 LGS Fen Bilimleri sorularının 2015 TIMSS Fen Bilimleri sorularına kıyasla daha fazla üst düzey becerileri ölçen sorulardan oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır. 2018 FBDÖP'de "bilme" düzeyindeki kazanımların en fazla "Canlılar ve Yaşam", "uygulama" düzeyindeki kazanımların "Fiziksel Olaylar" ve "akıl yürütme" düzeyindeki kazanımların ise yine "Canlılar ve Yaşam" konu alanında yer aldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, bilme düzeyindeki kazanımların en çok 7. sınıfta, uygulama düzeyindeki kazanımların en çok 5. sınıfta ve akıl yürütme düzeyindeki kazanımların ise en çok 8. sınıfta olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma sonuçlarının Fen Bilimleri dersi öğretim programlarının geliştirilmesi ve ulusal ve uluslararası alanda yapılan sınavların yorumlanması ile ilgili çalışmalara katkı yapması umulmaktadır.