Fen bilimleri öğretmen adaylarının maddenin tanecikli yapısı konusu ile ilgili kavram yanılgıları

Maddenin tanecikli yapısı konusu kimyanın temel konularından birisidir. Bu konu ilköğretim ve ortaöğretim programlarında yer alan hal değişimi, fiziksel-kimyasal değişimler, kimyasal bağlar gibi başka temel konular ile ilişkilidir. Etkili öğrenme önündeki en önemli engellerden birisi de kavram yanılgılarıdır. Bu yüzden de öncelikle okullarda fen bilimleri dersinin öğretimini gerekleştirecek olan öğretmen adaylarının kavramları doğru olarak anlamaları ve varsa kavram yanılgılarının belirlenmesi çok önemlidir. Bu araştırmanın temel amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarında maddenin tanecikli yapısı ile ilgili kavram yanılgılarının bulunup bulunmadığını ve varsa bunların neler olduğunu belirlemektir. Araştırma, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Fen Bilimleri Öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 1, 2, 3, ve 4. sınıf öğrencilerinden oluşan toplam 260 kişi ile yapılmıştır. Veri toplama sürecinde birinci aşamada ?Maddenin Tanecikli Yapısı Kavram Testi?nden, ikinci aşamada ise yarı yapılandırılmış görüşmeden yararlanılmıştır. Birinci aşamada elde edilen kavram testindeki sonuçların güvenilirliğini artırmak, öğrencilere konuyla ilgili yorum yapma fırsatı vermek ve böylece daha derin bilgi sağlamak amacıyla kavram yanılgısı olduğu tespit edilen öğretmen adaylarından 1 ve 2. sınıf düzeylerinden 6?şar, 3 ve 4. sınıf düzeylerinden ise 3?er kişi olmak üzere toplam 18 kişi seçilmiş ve seçilen kişilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Öğretmen adayları, maddenin tanecikli yapısı kavram testi sonuçlarına göre aritmetik ortalamanın bir standart sapma altında, aritmetik ortalama civarında ve aritmetik ortalamanın bir standart sapma üstünde puan alan kişiler arasından rastgele 1, 2, 3 ve 4. sınıf düzeylerinden seçilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Fen bilimleri öğretmen adaylarında (1?4.sınıf) maddenin tanecikli yapısıyla ilgili birçok kavram yanılgısına rastlanmıştır. Bu kavram yanılgılarının ilgili olduğu konu başlıklarından bazıları atomların canlılık özelliği, taneciklerin görülebilirliği, taneciklerin boyutu, taneciklerin fiziksel hali, çözünme olayı, taneciklerin ağırlığı, taneciklerin hareketi, maddeye ait her özelliğin taneciklerinde bulunup bulunmadığı, maddeye dışardan yapılan değişikliklerin tanecikleri ne şekilde etkilediği, atomlardan oluşan ve oluşmayan yapılar şeklinde belirlenmiştir. Veriler incelendiğinde öğretmen adaylarının maddelerin taneciklerden oluştuğunu bildikleri, makroskopik madde ile ilgili olarak genellikle doğru yorumlar yapabildikleri görülmüştür. Bunların dışında maddelerin mikroskopik yapısıyla ilgili çok fazla fikir üretememişlerdir. Öğretmen adaylarından bazıları makroskopik maddeye ait özellikleri mikroskopik taneciklere aktararak maddeye hangi değişimler oluyorsa taneciklerine de aynı değişimlerin olduğunu düşündüklerini ifade etmişler bazıları ise mikroskobik taneciklerde olduğunu düşündüğü özellikleri makroskopik maddeye aktarmıştır.