Fen bilimleri öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerilerinin yordanmasında eğitim araştırmalarına yönelik tutumları ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyonlarının rolü

Bu araştırmada fen bilimleri öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerilerinin yordanmasında eğitim araştırmalarına yönelik tutumları ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyonlarının rolü ile ilgili değişkenlerin hangi düzeyde olduğu ve cinsiyet değişkeni açısından farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Bu amaçla hem betimsel hem de ilişkisel tarama modeline dayalı nicel bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında Google Forms aracılığıyla 2024 yılında Türkiye'nin 49 farklı şehrinde görev yapan 256 fen bilimleri öğretmeninden (164 kadın, 92 erkek) veri toplanmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 38.04 (SS= 7.38) olarak hesaplanmıştır. Veriler "Kişisel Bilgi Formu", "21. Yüzyıl Becerileri Özyeterlik Algıları Ölçeği", "Eğitim Araştırmalarına Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Öğretmen Motivasyonu Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi kapsamında katılımcıların 21. yüzyıl becerileri, eğitim araştırmalarına yönelik tutumları ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyonlarının hangi düzeyde olduğunu incelemek için betimsel istatistiklerden yararlanılmıştır. Daha sonra ilgili değişkenlerde cinsiyet değişkeni açısından bir farklılık olup olmadığını test etmek amacıyla her değişken için ayrı ayrı tek yönlü çok değişkenli varyans analizi (Manova) yapılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla korelasyon analizi kullanılmıştır. Son olarak, 21. yüzyıl becerilerinin yordanmasında eğitim araştırmalarına yönelik tutumları ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyonlarının rolünü test etmek için 21. yüzyıl becerilerinin her bir alt boyutu için ayrı ayrı çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Yirmi Birinci Yüzyıl Becerileri Özyeterlik Algıları Ölçeğinin alt boyutları için hesaplanan aritmetik ortalama değerleri incelendiğinde katılımcıların "öğrenme ve yenilenme" becerilerinin yüksek, "yaşam ve kariyer" ve "bilgi, medya ve teknoloji becerilerinin ise çok yüksek düzeyde olduğu gözlenmiştir. Eğitim Araştırmalarına Yönelik Öğretmen Tutum Ölçeğinin alt boyutları için hesaplanan aritmetik ortalama değerlerine bakıldığında katılımcıların "eğitim araştırmalarının gerekliliği" alt boyutu için yüksek, "eğitim araştırmalarına değer verme" alt boyutu için çok yüksek ve "eğitim araştırmalarının uygulanabilirliği" alt boyutu için ise orta düzeyde olduğu bulunmuştur. Son olarak, Öğretmen Motivasyon Ölçeğinin alt boyutları için hesaplanan aritmetik ortalama değerleri her üç alt boyut (içsel, dışsal ve yönetsel faktörler) için yüksek düzeyde bulunmuştur. İncelenen tüm değişkenler için cinsiyet değişkeni açısından kadınlarda ve erkeklerde anlamlı bir farklılık görülmemiştir. Yirmi birinci yüzyıl becerilerinin alt boyutları ile eğitim araştırmalarına yönelik tutum ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyon değişkenlerinin alt boyutları arasındaki ilişkiler incelendiğinde hepsinin pozitif yönlü olduğu, en yüksek düzeyde ilişkilerin eğitim araştırmalarının gerekliliği ile gözlendiği, en düşük ilişkilerin ise eğitim araştırmalarının uygulanabilirliği ile olduğu bulunmuştur. Son olarak, eğitim araştırmalarına yönelik tutum ve öğretmenlik mesleğine yönelik motivasyon değişkenlerinin katılımcıların 21. yüzyıl becerilerinin yordama gücünü test etmek amacıyla uygulanan çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda eğitim araştırmalarının gerekliliği, içsel faktörler ve dışsal faktörlerin her üç 21. yüzyıl becerisinin (öğrenme ve yenilenme becerileri, yaşam ve kariyer becerileri, bilgi, medya ve teknoloji becerileri) anlamlı birer yordayıcısı olduğu ve yönetsel faktörlerin yalnızca yaşam ve kariyer becerilerini yordadığı görülmüştür. Dışsal faktörler dışındaki tüm değişkenler ilgili değişkenleri pozitif yönlü açıklamaktadır. Buna göre yapılan eğitim araştırmalarının öğretim programlarının yenilenme sürecine katkı sağladığını, öğretimde karşılaşılan problemlere çözüm ürettiğini, eğitim araştırmaları ile ilgili seminerlerin fayda sağladığını, öğretim yöntemlerinin seçiminde etkili olduğunu düşünen; öğretmenlik mesleğinin maddi ve manevi kazanç getirdiğine, yetenek ve becerilerini geliştirmek için uygun bir meslek olduğuna ve kariyer hedeflerine hizmet ettiğine inanan; diğer taraftan mesleklerini icra ederken sadece sosyal ve sağlık güvencesine ya da toplumda saygınlık kazanmaya odaklanmayan fen bilimleri öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerilerinin daha gelişmiş olduğu görülmektedir. Bu çalışma sonucunda öğretmenleri bu açılardan destekleyecek hizmetiçi eğitimlerin verilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: 21. Yüzyıl becerileri, tutum, eğitim araştırmalarına yönelik tutum, motivasyon, öğretmen motivasyonu, fen eğitimi, fen bilimleri öğretmenleri.