Fen bilimleri öğretmenlerinin mesleki sorunları ve çözüm davranışları

Öğretmenler eğitim-öğretim faaliyetlerinin planlı ve programlı şekilde yürütülmesinden sorumlu olan kişilerdir. Bu sırada pek çok sorunla karşı karşıya kalmaktadırlar. Nitelikli öğretmenler sorunları tespit edebilen, sorunlar karşısında çabuk pes etmeyen, sorunlardan yakınmak yerine çözüm için çaba harcayan, kararlı öğretmenlerdir. Bu araştırmada, fen bilimleri öğretmenlerinin eğitim-öğretim faaliyetleri sırasında karşılaştıkları sorunlar ve çözüm davranışları incelenmiştir. Ayrıca öğretmenlerin problemlere yönelik duyguları da araştırılmıştır. Araştırmada olgu bilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Antalya ilinin Alanya ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı devlet okullarında görev yapan 13 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Katılımcılar kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemine göre belirlenmiştir. Araştırmanın verileri görüşme ve gözlem yöntemleri kullanılarak toplanmıştır. İlk olarak fen bilimleri öğretmenlerinin eğitim-öğretim faaliyetleri sırasında sıklıkla karşılaştıkları sorunlar, çözüm davranışları ve problemlere yönelik duygularını tespit etmek için yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerin ardından hem katılımcıların belirttikleri sorunlara yönelik çözüm davranışlarını doğal ortamında gözlemlemek hem de görüşmede belirtmedikleri sorunlar ve çözüm davranışları varsa tespit etmek amacıyla sınıflarında gözlem yapılmıştır. Verilerin içerik analizi yapılmıştır. Öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm davranışları okul, okul dışı, sınıf ve mesleki gelişim bağlamlarında yer alan temalarda ayrı ayrı incelenmiştir. Dört bağlam içerisinde toplam 13 tema yer almaktadır. Öğretmenlerin sorun çözümünde kullandıkları dokuz çözüm davranışı belirlenmiştir. Bunlar, yenilikçi, rutin ve sakınıcı rol olmak üzere üç gruba yerleştirilmiş, öğretmenlerin her bağlamdaki rolleri tespit edilmiştir. Son olarak öğretmenlerin sorunlarla karşılaştıklarında neler hissettikleri ortaya konmuştur. Araştırmanın sonuçlarına göre, okul bağlamında; öğretmenler en fazla materyal kaynaklı problemlerle karşılaşırken, en az meslektaşları ile problem yaşamaktadır. Sınıf bağlamında öğretmenlerin en fazla sınıf yönetiminde sorun yaşadıkları tespit edilmiştir. Okul dışı bağlamda problem belirten öğretmenler en fazla ulusal sınavlar, en az velilerle ile iletişim konularında problemleri olduğunu açıklamışlardır. Mesleki gelişim bağlamında ise hizmet içi eğitim arayışında olan öğretmenlerin, eğitimlerin zamanlaması ve eğitim içeriği kaynaklı problemleri olduğu tespit edilmiştir. Öğretmenlerin problem çözme davranışlarına göre rolleri belirlendiğinde; okul bağlamında problem belirten öğretmenlerin çoğunlukla problemlere alternatif arayarak yenilikçi rol sergiledikleri tespit edilmiştir. Sınıf bağlamındaki temalara ilişkin öğretmenler yenilikçi ve rutin rolleri bir arada sergilerken, yenilikçi rolde çoğunlukla iş birlikçi, rutin rolde ise çoğunlukla müdahaleci çözümler üretmektedir. Okul dışı bağlamda öğretmenlerin çoğunluğu çözümde yenilikçi rolde olup, en fazla destekleyici çözüm davranışını tercih etmişlerdir. Bu bağlamda bazı öğretmenler sorunun farkında olmalarına rağmen çözümsüz bırakmışlardır. Mesleki gelişim bağlamında problem yaşadığını belirten öğretmenlerin çoğunluğu alternatifçi olup, yenilikçi rol sergilemektedir. Öğretmenlerin sekizi tüm bağlamlardaki problemlerinin çözümünde yenilikçi rol benimsemektedirler. Ancak bu öğretmenlerden beşi belirttiği en az bir problemi çözümsüz bırakmaktadır. Problemlerin çözümünde en az bir bağlamda rutin ya da sakınıcı rol gösteren öğretmenlerin de çözümsüz bıraktıkları problemler bulunmaktadır. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu problemler karşısında yetersizlik, üzüntü, öfke, endişe gibi negatif duygular yaşamaktadır. Diğer öğretmenlerden farklı olarak bir öğretmen problemlerle karşılaştığında motive olduğunu, çözüm arayışına girdiğini ve bu duygu ile kendini geliştirdiğini belirtmiştir. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak öğretmenlere, öğretmen eğitimcilerine ve araştırmacılara öneriler sunulmuştur.