Fenomenoloji mimarlık ilişkisi üzerine bir araştırma

Fenomenoloji felsefesini sistemleştiren Edmund Husserl'in temel iddiası nesnelerin özüne ancak insan algısının öznel deneyimleri ve bilincinin ön kabullerden arınmış yönelimleriyle ulaşılabileceğidir. Bu çaba Husserl'in öğrencisi Martin Heidegger tarafından Varlık'ın (dünyada bulunan, yer tutan, etki eden ve iletişime giren insan varlığı) gözden kaçırıldığı iddiası ile eleştirilmiş, bu bağlamda fenomenolojik mimarinin en büyük esinlerinden biri olan 'yerleşme ve mekânsallık' kavramları tartışılmıştır. Heidegger'in etkisinde Jean Paul Sartre, fenomenolojinin ontoloji ile olan ilişkisini çözümleyerek, 'yaşayan özne, zamansallık' kavramlarının etkin bir analizini yapmıştır. Maurice Merleau-Ponty ise 'algının fenomenolojisi, beden ve algı ile şekillenen deneyim kavramları'nı işleyerek, mimari fenomenolojiye altlık oluşturan bir dizi kavramın yeniden tartışılmasını sağlamıştır. Fenomenolojinin bireyi merkeze alan, onun zihinsel ve yaşamsal sürecini, bu süreçlerin gerçekleştiği mekân, zaman ve yer ile tartışan yaklaşım mimarlık kuramcıları için modern mimarlığın ortaya çıkardığı krizlerin aşılmasında çok önemli bir araç olarak görülmüştür. Bu bağlamda özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren fenomenoloji ve mimarlık arasındaki ilişki üzerine çok sayıda incelemeler yapılmıştır. Bu tezde yapılan araştırmada, 1900'lerin başından itibaren 1960'lara gelene değin mimarlık serüveni incelenip, fenomenolojik mimarlık düşüncesini hazırlayan süreç göz önüne serilmeye çalışılmış, ardından, bu bakış açısı altında üretim yapan mimarların uygulamaları bağlamında tartışılmıştır. Giriş bölümünde; tezin kısaca amacı, kapsamı ve içeriği ile ilgili bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde fenomenoloji düşüncesinin ortaya çıkışı ve tarihsel serüveni, baş aktörleri ve bu düşüncenin temel kurgusunu oluşturan yöntem fenomenolojik bakış açısı altında incelenmiştir.Üçüncü bölümde fenomenoloji düşüncesinin mimarlığa evrilirken merkeze aldığı kavramlar tartışılmıştır.Dördüncü bölümde 1900-1960yılları arasındaki mimarlık kuram ve uygulamaları incelenip, fenomenolojik mimarlığa doğru yönelen yaklaşım deşifre edilmiştir.Beşinci bölümde ise fenomenolojik mimarlık düşüncesi altında üretim yapan mimarların düşünce ve pratikleri bağlamında, bu bakış açısının en göze çarpan uygulamalarına dair bir serimleme yapılmıştır.Değerlendirme ve Sonuç Bölümünde ise, fenomenolojinin mimarlık kuramına ve pratiğine olan katkısının genel bir değerlendirilmesi yapılmış, bu iki alanın etkileşiminin potansiyelleri üzerinde kısa sonuçlar çıkarılmıştır.