Fevziye Bayramova'nın nesrinde dönem ve şahıs: Küçüm Han, Bitlěk ve Kıñgırav örneklemleri

Bu çalışmada, çağdaş Tatar edebiyatının önemli isimlerinden biri olan Fevziye Bayramova'nın Türk edebiyatında tanıtılması; romanlarında kullandığı yapı unsurlarının incelenmesi yoluyla edebî dünyasındaki konumunun ve öneminin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda Bayramova'nın yetişmesinde etkili olan edebî, sosyal ve siyasî atmosfer ele alınmış; sanatçının hayatı, sanat anlayışı ve eserleri hakkında genel bir çerçeve çizilmiştir. Çalışma, Bayramova'nın eserlerinde ele aldığı tarihsel ve toplumsal dönemleri, dönem ve şahıs ilişkisi bağlamında değerlendirmek ve yazarın şahıs kadrosu üzerinden oluşturduğu anlatı dünyasının edebî niteliğini ortaya koymaktadır. Tez kapsamında Fevziye Bayramova'nın Küçüm Han, Bitlěk (Maske) ve Kıñgırav (Zil) adlı eserleri; zaman, mekân, bakış açısı, anlatıcı ve şahıs kadrosu gibi temel anlatı unsurları açısından incelenmiştir. Farklı türlerde ve dönemlerde kaleme alınan bu üç eser, yazarın tarihsel gerçeklik ile bireysel deneyimini bir araya getiren özgün anlatı anlayışını yansıtmaktadır. Küçüm Han, tarihsel bir zeminde Kazan Hanlığı dönemini merkeze alarak millî kimlik, tarih bilinci ve kolektif hafıza temalarını öne çıkarırken; Bitlěk, modernleşme sürecinde kadının toplumsal konumunu, kimlik arayışını ve bireysel yabancılaşmayı merkeze alan psikolojik bir anlatı sunar. Kıñgırav ise Stalin repressiyası dönemindeki toplumsal baskıyı, korku ve sarsıntı ekseninde ele alarak bireyin tarihsel süreçler karşısındaki kırılganlığını gözler önüne serer. İncelenen eserlerde dönem unsuru, sadece tarihsel arka plan olarak kalmaz; şahısların kimlik inşasını belirleyen temel bir etken olarak kurgulanır. Bayramova'nın eserlerinde zaman, mekân ve anlatıcı unsurları birbirini tamamlayarak hem bireysel hem de toplumsal hafızayı görünür kılan bütüncül bir yapı oluşturur. Bu yönüyle Fevziye Bayramova, çağdaş Tatar nesrinde dönem ve şahıs ilişkisini merkeze alan, bireysel ve toplumsal hafızayı bir arada yansıtan güçlü bir anlatı dünyası kurar.