Finansal küreselleşme ve yabancı alış-satış değerlerinin BİST 30 verileri ile etkileşimi

Dünyada özellikle son yıllarda yaşanan değişim, dönüşüm ve etkileşim hareketleri küreselleşme ile açıklanmaktadır. Küreselleşme yeni oluşan bir kavram olmamakla birlikte, kapitalizmin doğuşundan beri aslında varlığını sürdüren bir kavramdır. Birçok boyuta sahip küreselleşme kavramı aynı zamanda değişim ve dinamizmi de beraberinde getirir. Bu durum küreselleşme kavramını en çok tartışılan konulardan biri haline getirmiştir. Zira küreselleşme dünyayı hiç bitmeyen bir değişimin ve etkileşiminin odağı haline getirmiştir. Küreselleşmenin en çok üzerinde durulan iktisadi boyutunun ise ülkelerin büyümesinde olumlu etkilerinin yanı sıra olumsuz etkileri de olmuştur. Diğer ülkelerden yatırım alarak büyüyen ekonomiler olduğu gibi küresel sonuçları olan finansal krizler de yaşanmıştır. Genel itibari ile bakıldığında ise küreselleşme, ülkelerin ekonomilerini geliştirmiş ve finansal piyasaların etkinliği artırmıştır. Bu durum birçok ülkede yasakların tamamen kalkarak finansal libarelizasyon elde edilmesi ile sonuçlanmıştır. Engellerin kalkması ise yabancı portföy yatırımlarında ciddi artışlar yaşanmasına olanak sağlamıştır. Bu çalışmada ise, seneler içerisinde ciddi artış gösteren yabancı portföy yatırımlarının Borsa İstanbul'a olan etkisi analiz edilmiştir. Çalışmaya, 2009 ve 2019 yılları arasındaki yabancı alış, yabancı satış, Bist 30, işlem hacmi, piyasa değeri, temettü verimliliği ve işlem adedi verileri dahil edilmiştir. Yabancı alış ve satış değerleri ile diğer değişkenler arasındaki karşılıklı etkileşim incelenmiştir. Bu kapsamda sırasıyla korelasyon, genişletilmiş Dickey-Fuller birim kök testi, Johansen eşbütünleşme testi ve etkileşimin yönünü belirlemek için Granger nedensellik testi yapılmıştır. Sonrasında ise etki tepki analizi ile değişkenlerde yaşanan şoklara yabancı alış ve satışın tepkisi incelenmiş ve varyans ayrıştırması analizi yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar, yabancı yatırımcının işlemlerini al-sat şeklinde yaptığını ve değişkenler arasında uzun dönemli ilişki olduğunu göstermiştir. Kısa dönemli ilişki incelendiğinde ise, yabancı satışı en çok alışın etkilediği görülmüştür. Diğer değişkenleri en çok etkileyen ise piyasa değeri verisi olmuştur.