Firdevsî-i Rumî'nin Kutb-Nâme'sinin bağlamsal dizin ve işlevsel sözlüğü (cilt I)

Firdevsî Rûmî, 15 ve 16. yüzyılda yaşamış ve 60 yılı aşan ömrü içerisinde 40 civarında eser vermiş bir müelliftir. Dil bilinci yüksek olan bu şairin, döneminin Türkçesini yansıtması bakımından önemli eserlerinden birisi olan Kutb-nâmesi; Midilli baskınını destansı üslupla ve mesnevi nazım şeklinde anlatan gazavâtnâme türünde bir eserdir. Bu çalışmanın amacı, Kutb-nâme mesnevisi üzerine bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü hazırlanması ve söz varlığının ortaya konulmasıdır. İbrahim Olgun ve İsmet Parmaksızoğlu tarafından hazırlanan metnin esas alındığı çalışmada, sözcükten oluşan dilsel malzeme, sistematik ve bütünlüklü bir biçimde analiz edilmiştir. Araştırmanın temel amacı, eserde kullanılan sözcükleri bağlamları içinde değerlendirmek ve bu doğrultuda bağlamlı bir sözlük oluşturmaktır. Çalışmada ayrıca; atasözleri, deyimler, dua ifadeleri, ayet ve hadisler, kalıp ifadeler, kelamıkibarlar, arkaik kelime gibi folklorik unsurlar tespit edilerek, bu kelime grupları kendi bağlamlarında kazandıkları anlam(lar)ıyla birlikte sözlüğe dahil edilmiştir. Bu tespitler ile birlikte eserin dilinden yola çıkılarak kelimenin geçmişten günümüze gelişimi gözlenebilmektedir. Ayrıca söz konusu bu kelime ve kelime grupları bağlamından yola çıkılarak eser yazarının edebî kişiliği hakkında da verilere kolaylıkla ulaşılabilmektedir. Firdevsî'nin üslubunun anlaşılarak söz varlıklarının mukayesesinin araştırma konusu olabilmesi bahsi geçen çalışma kapsamında elde edilecek verilerle kolaylaşacaktır. LEHÇEDİZ veri tabanına kazandırılan bu çalışmada; öncelikle Firdevsî ve Kutb-nâme üzerine yapılacak çalışmalara kaynaklık edilmesi, devamında, dil tarihi ve klasik Türk şiirinin dilsel gelişimi üzerine yapılacak araştırmalara katkı sunulması, son olarak ise Türkçenin tarihsel sözlüğünün oluşturulmasına yönelik çalışmalara temel teşkil etmesi hedeflemektedir.