Firma performansında finansal erişimin rolü: Gelişmekte olan ülkeler üzerine çok boyutlu bir analiz

Finansman kaynaklarına erişim, firmaların faaliyetlerini sürdürebilmeleri, yatırımlarını gerçekleştirmeleri, istihdam yaratabilmeleri ve diğer performans göstergeleri açısından ayrı ayrı öneme sahiptir. Gelişmekte olan ülkelerde, finansal sistemin sunduğu ürün ve hizmetlere erişimin, firmaların performansında önemli bir etken olduğu kabul edilmektedir. Bu bağlamda çalışmada, firmaların performansında finansal erişimin rolünün araştırılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, gelişmekte olan 82 ülkeye ilişkin, 23 sektör ve 42.744 firmaya ait veriler panel veri analizine tabi tutulmuştur. Çalışmada, Dünya Bankası'nın Kurumsal Anketler veri tabanından elde edilen ikincil veriler kullanılmıştır. Çalışmada ülke, sektör, firma ve yıl boyutu olan dört farklı çok boyutlu panel veri modeli geliştirilmiştir. Araştırma modellerinde firmaların finansal erişim düzeylerinin performanslarına olan etkisi, firmaların karakteristik özellikleri ile birlikte araştırılmıştır. Çalışmanın analizinde öncelikle modellerde ülke, sektör ve yıl etkisinin olup olmadığı sınanmış, her üç etkinin de varlığının tespitinin ardından modellerin tahmin sürecine geçilmiştir. Analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre, gelişmekte olan ülkelerde, finansal ürün ve hizmetlerin finansal ürün ve hizmetlere erişebilen ve bu hizmetleri kullanabilen firmaların, bu hizmetlere erişemeyen ve kullanamayan firmalara göre satışlarının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Diğer bir ifadeyle firmalarda finansal erişimin, firmaların performansını olumlu yönde etkilediği saptanmıştır. Ayrıca çalışmanın bulguları, finansmana erişimi engel olarak tanımlayan firmaların, finansmana erişimi engel olarak tanımlamayan firmalara göre satışlarının daha az olduğuna işaret etmektedir. Bununla birlikte, firma yaşının firmaların performansını olumlu olarak etkilediği tespit edilmiştir. İhracat yapan firmaların ihracat yapmayan firmalara göre, yabancı ortaklığı bulunan firmaların, yabancı ortaklığı bulunmayan firmalara göre satışlarının daha fazla olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak, çalışan sayısına göre küçük ölçekli firmaların büyük firmalara göre satışlarının daha az olduğu analizden elde edilen bir diğer bulgudur. Genel itibariyle, firmaların ihracat yapmasının, yaşça büyük olmasının, yabancı ortaklığı bulunmasının ve büyüklüğünün performansını olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak çalışmada, gelişmekte olan ülkelerde finansal erişimin firma performansını pozitif yönde etkilediği ortaya koyulmuştur.