Fiziksel tabanlı global brook90-R hidrolojik modelinin Türkiye'de bazı nehir havzalarında uygulanabilirliği: Akım tahmin çalışması

Hidrolojik modellerin kullanımı havzalarda hidrolojik sürecin anlaşılması, hidrolik/hidrolojik değişenlerin tahmin edilmesi, su kaynakları üzerinde iklim değişikliği etkilerinin ortaya konulması, gelecek iklim projeksiyonlarının oluşturulması ve su yönetim stratejilerinin belirlenmesi açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada Türkiye'de ilk kez kullanılan fiziksel tabanlı Global BROOK90-R (GB90-R) hidrolojik modeli aylık akım miktarlarını tahmin etmek için Çarşamba Çayı, Karasu Çayı ve Körkün Çayı Havzalarına kurulmuştur. Modele girdi olarak meteorolojik (yağış, sıcaklık, rüzgar ve radyasyon) ve fiziksel (sayısal yükseklik haritası, arazi örtüsü ve toprak haritaları) veriler girilmiştir. Model, Çarşamba Çayı Havzası için 1977-2016, Karasu Çayı Havzası için 1979-2020 ve Körkün Çayı Havzası için 1992-2017 periyodunda çalıştırılmıştır. Her bir havza için elde edilen model sonuçlarının başarısı determinasyon katsayısı (R2), Nash-Sutcliffe verimlilik katsayısı (NSE), Kling-Gupta verimlilik katsayısı (KGE) ve bias yüzdesi (PBias) metrikleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre GB90-R modeli ile aylık akım tahmininde en yüksek başarı NSE=0.570 değeri ile Karasu Çayı Havzası için elde edilmiştir. Modelin aylık akım tahmininde Çarşamba Çayı Havzasında (NSE=0.521 değeri ile) elde ettiği başarı ise Karasu Çayı'nda elde edilen başarıya oldukça yakındır. GB90-R modeli ile aylık akım tahmininde en düşük performans NSE=0.337 değerine sahip Körkün Çayı Havzasında elde edilmiştir. Çalışmada ayrıca GB90-R modelinin akım dışındaki diğer çıktıları olan evaporasyon (EVPP), toprak nemi (SWATT) ve kar (SNOW) her üç havza için su bütçesi açısından değerlendirilmiştir. GB90-R modelinin en önemli avantajı, girdi olarak sadece havza konumunu talep ederken çıktı olarak detaylı hidrolojik parametreler sunmasıdır.