Florun, endokannabinoid sistem, stres ve hipotalamo-hipofizer-adrenal eksen üzerine etkileri

Flor bileşikleri günümüzde osteoporoz tedavisi ve diş çürüğünü önleyici etkisi için sıklıkla kullanılır. Bu amaçla, flor konsantrasyonunun düşük (<0.5 ppm) olduğu içme suları florlanır veya topikal ya da sistemik flor uygulamalarına başvurulur. Bu durum alınan günlük optimal dozun aşılmasına ve yüksek dozun vücutta çeşitli sistemik etkiler ortaya çıkarmasına sebep olabilmektedir. Beyin homeostazını sürdürmede önemli bir nöromodülatör sistem olarak kabul edilen endokannabinoid sistem (ECS), motor koordinasyonunun kontrolü, öğrenme ve hafıza, duygu ve motivasyon, bağımlılık ve ağrı modülasyonu dahil birçok fizyolojik işlemde ve Hipotalamo-Hipofizer-Adrenal (HPA) ekseni koordine ederek stres yanıtında önemli rol oynar. Çalışmamızda optimal kabul edilen ve florozise yol açan flor dozlarının ECS, HPA aksı ve stres yanıtına etkileri davranışsal ve biyokimyasal yöntemlerle araştırılmıştır. 40 adet Balb-c fare kullanılan çalışmamızın grupları; Kontrol Grubu, Stres Grubu, Düşük Flor+Stres Grubu, Yüksek Flor+Stres Grubu olarak, her grupta 10 hayvan olacak şekilde rastgele belirlenmiştir. 45 günlük deney süresince, gün boyunca, kontrol ve stres grubuna deiyonize içme suyu, Düşük Flor+Stres Grubu'na 10 mg\L NaF, Yüksek Flor+Stres Grubu'na ise 50 mg\L NaF içeren deiyonize içme suyu verilmiştir. Kontrol grubu haricindeki deney gruplarına, 45. gün sonunda yırtıcı temelli stres modeli uygulanmıştır. Hayvanlara yükseltilmiş artı labirent testi davranış deneyi yapılmış, kanları alınarak hayvanlar feda edilmiştir. Beyin dokusu çıkarılarak hipokampus ve amigdala bölgeleri izole edilmiştir. İstatistiksel analizde gruplar arasındaki farklar için Kruskal-Wallis Varyans Analizi ve grupların ikili karşılaştırılmalarında Mann-Whitney U Testi kullanılmıştır. Çalışmamızın sonucunda, stres grubu hayvanların kan kortikosteron seviyelerinin, kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Ayrıca kan kortikostreron seviyeleri, düşük flor uygulanan stres grubu hayvanlarda (p<0.05) ve yüksek flor uygulanan stres grubu hayvanlarda (p<0.01), stres grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur. Yükseltilmiş artı labirent testini sonuçlarına göre, stres grubunun açık kolda geçirdiği zamanın, kontrol grubuna göre anlamlı derecede azaldığı, kapalı kolda geçirdiği zamanın ise anlamlı derecede arttığı saptanmıştır. Endokannabinoid sistemin araşidoniletanolamin (AEA), 2-araşidonoilgliserol (2-AG) ve yağ asidi amid hisrolaz (FAAH) bileşenlerinden AEA'nın yüksek flor uygulanan stres grubunda hem hipokampuste hem de amigdalada düşük flor+stres grubuna göre anlamlı derecede azaldığı, 2-AG seviyesinin yüksek flor uygulanan stres grubunda hipokampuste, stres grubuna göre azaldığı, amigdalada ise değişiklik olmadığı saptanmıştır. FAAH düzeyleri açısından gruplar arasında amigdala ve hipokampuste anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Bu çalışmada florun ECS, HPA aksı ve stres yanıtına etkisi üzerine etkileri ilk defa incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Flor, endokannabinoid sistem, HPA aksı, stres tepkisi