İstanbul'da yaşayan sahra altı afrikalı göçmenlerin gıda güvencesizliği: Karma yöntemli bir çalışma

Son on yılda, giderek artan sayıda Sahra Altı Afrikalı, göçmen veya sığınmacı olarak Türkiye'ye gelmiştir. Bu göçmenlerin büyük çoğunluğu İstanbul'da yaşasa da kentteki Sahra Altı Afrikalı göçmenlerin sayısına ilişkin resmi bir rakam bulunmamaktadır. Gıda güvencesizliği sorunu dünya çapında göçmenler, mülteciler ve sığınmacılar için önemli ve kalıcı bir sorundur. Bu çalışma, İstanbul'da yaşayan Sahra Altı Afrikalı göçmenler için gıda güvencesizliğini, ilişkili faktörleri ve beslenme zorluklarına ilişkin yaşanmış deneyimleri araştırmayı amaçlamaktadır. Keşfedici sıralı karma yöntem tasarımı kullanarak, önce İstanbul'daki 108 Sahra Altı göçmenle yüz yüze görüşmeler yoluyla veri toplanmış ve ardından katılmayı kabul eden dört göçmenle (iki kadın, iki erkek) derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın niceliksel kısmında veri toplama iki lokasyonda yüz yüze gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel kısmında kullanılan anket üç bölümden oluşmaktadır: sosyodemografik özellikler, göç deneyimleri ve gıda güvencesizliği durumu. Gıda güvencesizliği, Gıda ve Tarım Örgütü'nün Gıda Güvensizliği Deneyim Ölçeği (FIES) ile ölçülmüştür. Derinlemesine görüşmelerin tamamı çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Tümevarımsal ve tümdengelimsel kodlamanın bir kombinasyonu kullanılmış ve tematik analiz uygulanmıştır. Analitik yapı olarak gıda güvencesizliğinin dört ana boyutu olan mevcudiyet, erişim, faydalanma ve istikrar temaları kullanılmıştır. Katılımcıların yüzde 54'ü kadın ve yaş ortalaması 31,7 (18-95) olup, yüzde 53,7'si bekardır. Katılımcılar 21 farklı ülkeden olup İstanbul'da ortalama kalış sürleri 34,1 aydır. Katılımcıların yüzde 70'i bir gelir kaynağının olduğunu, yüzde 21,4'ü ise gelirinin yetersiz olduğunu belirtmiştir. FIES'e göre katılımcıların %65,7'si gıda güvencesizliği yaşamıştır. Gıda güvencesizliği yaşayanların oranı düşük gelirlilerde, gelir yetersizliği bildirenlerde ve son 12 ayda hastaneye yatanlarda daha yüksek olarak bulunmuştur. Yaş ve cinsiyet gıda güvencesizliği ile ilişkili bulunamamıştır. Gıda güvencesizliği ile gelir arasındaki ilişki de çalışmamızın niteliksel kısmında belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Niteliksel analizde çalışma koşullarının özellikle sağlıklı beslenme açısından önemli bir faktör olduğu ortaya çıkmıştır. Niceliksel analizden farklı olarak kalış süresinin hem sosyal ağlara erişim hem de yeterli gelire sahip olma yoluyla gıda güvenliği açısından önemli bir tema olduğu ortaya çıkmıştır. Geleneksel ve kültürel gıdalara erişim konusunda görüşmecilerin neredeyse tamamı ekonomik durumun belirleyici olduğunu, aksi takdirde aradıkları geleneksel gıdaları bulabileceklerini ifade etmiştir.