Suriye İç Savaşı döneminde (2011-24) İran İslam Cumhuriyeti'nin Türkiye'ye yönelik dış politikası: neoklasik realist bir çerçeve

Bu doktora tezi, İran'ın 2011–2024 yılları arasında Suriye İç Savaşı bağlamında Türkiye'ye yönelik dış politikasını Neoklasik Realizm kuramı çerçevesinde incelemektedir. Çalışma, Neoklasik Realist teorinin geniş ölçekte kullanılan dört ara/içsel değişkenine (liderlik özellikleri, stratejik kültür, kurumlar/devlet yapısı ve devlet-toplum ilişkileri) ek olarak, mezhepsel kimlik parametresini beşinci ve bağımsız bir değişken olarak kuramsal modele dâhil etmektedir. Bu yaklaşım, özellikle İran gibi ideolojik temelli devletlerin dış politika davranışlarını daha derinlemesine anlamayı hedeflemektedir. Tez, İran'ın Şii kimliğini ve devrimci ideolojisini, dış politikasının temel belirleyicileri olarak ele almakta; bu çerçevede, İran'ın bölgesel ölçekte ve Suriye'de Şii milisleri destekleme, dini söylemleri iç/dış kitlesel mobilizasyonda aktif olarak kullanma ve "Direniş Ekseni" söylemini kurumsallaştırma gibi politikalarını analiz etmektedir. Ayrıca, Türkiye, Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Sünni aktörlerin Suriye'deki muhalefete verdikleri desteğin neticesinde, bölgedeki mezhepsel gerilim ve kutuplaşmanın derinleştiğini savunmaktadır. Bu çalışma, İran'ın dış politikasının, 1979 Devrimi sonrasındaki çatışmacı atmosferde ideolojik mirası, kurumsal yapıları (örneğin, Devrim Muhafızları ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi) ve tarihsel/kolektif hafızası tarafından şekillendirildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, İran-Türkiye rekabetinin, sadece jeopolitik husumet ve bölgesel liderlik eksenli olarak gelişmediğini, aynı zamanda mezhepsel ve ideolojik yönü de kuvvetli olan bir mücadele alanı ortaya çıkardığını savunmaktadır. Niteliksel yöntemlerle (süreç izleme, söylem analizi ve tarihsel mukayese) yürütülen bu araştırma, Farsça, Türkçe ve İngilizce kaynakları kullanarak, İran'ın dış politikasının mezhepsel ve ideolojik dinamiklerini derinlemesine incelemektedir. Nihayetinde bu tez, Neoklasik Realizm kuramını, mezhepsel kimliği ve ideoloji temelli yaklaşımı bağımsız bir değişken olarak analize dâhil ederek genişletmekte ve bu kuramın kimlik temelli dış politika analizlerinde daha etkili şekilde kullanılabileceğini göstermektedir.