Fotoaktivasyon analizi ile diş örneklerinde Sr/Ca oranının belirlenmesi

Dişin yapısında stronsiyum (Sr), kalsiyum (Ca), baryum (Ba) ve magnezyum (Mg) gibi toprak alkali metaller mevcuttur. Bu alkali metallerden Sr/Ca oranı sıklıkla kullanılan bir parametredir. Dişlerde bol miktarda bulunan stronsiyum (Sr) ve kalsiyum (Ca) elementlerinin oranının biyolojik, arkeolojik, adli tıp ve antropolojik çalışmalarda sağlanacak yararın yanı sıra kişilerin farklı zaman dilimlerindeki beslenme alışkanlığı ve buna bağlı olarak refah düzeyleri, emzirme sürecinin insan sağlığına etkisi, çevresel faktörlerin beslenmeye ve hastalıklara etkisi, yaş-ırk tayini, gibi önemli sağlık konularına ışık tutması beklenmektedir. Bu tez çalışmasında amacımız, farklı yaşlarda insan dişi örneklerindeki stronsiyum (Sr) ve kalsiyum (Ca) elementlerinin oranlarının belirlenmesi ve beslenme alışkanlığı ile yaşın dişler üzerindeki Sr/Ca oranlarına olan etkisinin incelenmesidir. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi hastalarından diş örnekleri toplanarak, toplanan örnekler ve standartlar (SrO ve CaO) 18 MeV'lik Bremsstrahlung enerjisine sahip Klinik Lineer Hızlandırıcı (cLINAC) ile belirli bir süre boyunca yüksek enerjili fotonlar ile ışınlanıp fotoaktivasyon gerçekleştirilmiştir. Daha sonra, örnekler ve standartlar, HPGe dedektör sistemi aracılığıyla gama spektroskopisi yöntemi ile analiz edilmiştir. Tahribatsız bir yöntem olan fotoaktivasyon analizi yöntemi, ülkemizde sağlık bilimi konusunda ilk defa bu çalışmada kullanılmıştır. Bu tez çalışması sonucunda, Fotoaktivasyon Analizi yönteminin, Diş örneklerinde Sr/Ca oranının belirlenmesinde uygun bir yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen sonuçlar ile Türkiye'de ilk defa diş numunelerinde Sr/Ca oranları ile ilgili bir veri tabanı oluşturulmuş ve bu veriler ileride yapılacak çalışmalar için de örnek teşkil edebilecektir. Yapılan analizler neticesinde, 12-18 yaş grubunda Sr/Ca oranının diğer yaş gruplarına göre daha belirleyici bir etkisinin olduğu sonucu elde edilmiştir. Ayrıca, sığır eti tüketiminin Sr/Ca oranlarına etkisi incelenmiş ve yine 12-18 yaş grubunda sığır eti tüketimin Sr/Ca oranlarına katkısının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Son olarak, Gazlı içecek tüketiminin Sr/Ca oranlarıyla olan ilişkisi incelenmiş ve yine 12-18 yaş grubunda gazlı içecek tüketiminin Sr/Ca oranının belirlenmesinde diğer yaş gruplarına kıyasla önemli rol oynadığı görülmüştür.