Fotodinamik terapide kullanım potansiyeli olan bazı ajanların antikanser aktivitelerinin araştırılması

Uzun yıllardan beri kanser tüm dünyada en ölümcül hastalıkların başında gelmektedir. Kanserin birçok çeşidi olmakla birlikte Dünya Sağlık Örgütü'nün yayınladığı istatiksel verilere göre meme kanseri, over kanseri ve kolorektal kanseri tüm dünyada önemli bir yük oluşturan kanser türleridir. Kanser hastalarının tedavisinde radyoterapi, cerrahi, kemoterapi gibi geleneksel tedavi türleri uygulanmaktadır. Ancak bu tedavi şekilleri bazı durumlarda kanserin metastaz özelliğinin ve tekrardan nüks etmesinin önüne geçememektedir. Dolayısıyla daha etkili kanser tedavi yöntemleri için araştırmalar çalışmaları devam etmektedir. Işığın kimyasallarla entegrasyonuna dayanan ve yeni kanser tedavi yöntemi olarak bilinen fotodinamik terapide kullanılan ışığa duyarlaştırıcılar, topik veya intravenöz şekilde uygulanarak vücuttaki kanser hücrelerine ulaşabilmekte ve kanser hücrelerinde birikme eğilimi gösterdikleri ve lokal bir tedavi yöntemi olduğundan dolayı sağlıklı vücut hücrelerine olan negatif etkileri minimize etmektedir. Tez kapsamında fotodinamik terapide kullanım potansiyeli olan Aza-BODIPY esaslı yeni nesil fotoduyarlaştırıcı moleküllerin MCF-7, OV2008 ve HT29 hücre hatları üzerinde antikanser özelliklerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Fotodinamik terapide kullanılan ışığa duyarlaştırıcılardan biri olan aza-BODİPY molekülünün tasarlanabilir özelliğinden faydalanarak halojenizasyon ile iyot bağlanılmıştır. İyot bağlanmasıyla, aza-BODİPY molekülünün floresan verimliliğinin ve kutantum verimliliğinin artmasıyla birlikte singlet oksijen veriminin arttırılması hedeflenmiştir. Kitosan gibi bileşiklerin kontrollü ilaç dağıtım sisteminde kullanıldığı bilinmektedir. Kitosanın bu özelliği sayesinde tez kapsamında kullanılacak olan bileşiklerin düşük dozlarda kullanılabilirliği araştırılmıştır. Bu amaç doğrultusunda, bileşiklerin hücre canlılığı ve metabolik aktivitesi MTT testi ile belirlenirken, hücre hasarı ve hücre zarı bütünlüğü LDH testi ile belirlendi. Ayrıca kullanılan bileşiklerin hücreler üzerindeki sitotoksik etkilerinin hangi hücre ölüm mekanizmasıyla tetiklendiği flow sitometri analizleriyle kısmen ortaya konuldu. Aza-BODIPY esaslı yeni nesil fotoduyarlaştırıcı moleküller, konsantransyona ve kitosan içerip içermediğine bağlı olarak üç farklı kanser hücre hatlarında hem benzer hem de farklı etkiler sergilediği gözlemlendi. Kullanılan bileşiklerden yalnızca L2 ligandları üç hücre hattında da FDT uygulandığında yüksek sitotoksik etki gösterdi. Kitosan eklenen bileşiklerde OV2008 için L1 ve HT29 için L2 serileri FDT için anlamlı sonuç oluşturdu. Üç hücre hattı içerisinden HT29 kullanılan FD'lara daha fazla duyarlı olduğu görüldü. Kitosansız L2 ligandlarının ve kitosanlı L2 ligandı ile L2 komplekslerinin HT29 hücre hattı ile yapılan çalışmada LDH salınımını azalttığı, kitosanlı L2-NİS ligandının ise hücre membranında hasara yol açarak LDH salınımını artırdığı belirlendi. Flow sitometri analizlerinin sonuçlarına göre L2 ligandı ve NİS'li bileşikleri HT29 hücre hattı daha çok apoptozu tetiklediği gözlemlendi. Ayrıca hücre morfolojilerine bakıldığında, MCF-7 hücre hattında ile yapılan çalışmada daha çok hücre zarı bütünlüğünü korurken, OV2008 ve HT29 hücre hattında hücre zarı hasarı ve apoptotik cisimcikler görüldü.