Garp linyitleri işletmesi mekanize sistem performans ve maliyet analizleri

Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi, yeraltında bulunan doğal kaynakların etkin ve verimli bir biçimde üretimine ilişkin problemlerle karşılaşılmasıdır. Enerji hammaddesi olarak önemli bir yere sahip olan kömür, kullanım olanaklarının artması sonucu, gerek ekonomik gerek işletmecilik açısından daha çok önem kazanmıştır. Bu amaçla tez çalışmasında, ülkemizde devlet eliyle mekanize sistemle üretim yapan tek işletme olan, Garp Linyitleri İşletmesi Müessesesi bünyesinde bulunan Ömerler Yeraltı İşletmesinin mekanize sistem performansı ve maliyet analizleri yapılmış, çıkan veriler doğrultusunda değerlendirmelerde bulunulmuştur.Performans analizleri hem klasik hem de modern yöntemlere göre yapılmıştır. Yapılan performans ölçüm sonuçlarına göre mekanize sistemin performansına direkt etki eden duruş süreleri ortaya konmuştur. Duruş süreleri ile performans indeksi arasındaki ilişkiye çoklu lineer regresyonla bakılmış; korelasyon katsayısı (r) 0,907 ve belirlilik katsayısının (R2) 0,823 değerlerini aldığı görülmüştür. Bu sonuca göre, duruş süreleri ile performans indeksi arasında kuvvetli bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Bu duruş süreleri incelendiğinde; bant ve zincirli konveyörlerde ortaya çıkan duruşların öne çıktığı görülmüştür. Bunları kesici makine ve tahkimat duruş süreleri takip etmiştir.Performans analizinden sonra maliyet analizi de yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda Enflasyon oranına göre yapılan düzeltme yapılmış ve 2009 yılında çıkması gereken maliyet 60,66 TL/ton, gerçekleşen 153,37 TL/ton olmuştur. Buda 2,5 kat daha fazla maliyet demektir. 2010 yılında üretim 266.000 ton seviyesine ulaşılmış ve böylece maliyet düşürülmüştür. Buna rağmen, 2010 yılı maliyeti 128,260 TL/ton olarak gerçekleşmiş, oluşması gereken maliyete göre %94 fazla gerçekleşmiştir.1997-2010 tarihleri arasında oluşan maliyetlere bakıldığında; 2002 yılında oluşan küçük bir düşüş dikkate alınmazsa 2004 yılına kadar artış, 2005-2007 yılları arasında düşüş, daha sonra ise yine artış görülmektedir. Oluşan maliyetlerde en büyük faktörün işçilik maliyetinden kaynaklandığı görülmektedir. Bu kalemdeki artış direk olarak maliyeti etkilemektedir.1997 yılında kurulan mekanize sistemle 5 pano üretimini tamamlamış, 6. Panonun üretimi devam etmektedir. Yapılan bu analizlerin sonucunda, sistemin bu özellikle kullanım ömrü olan 10. yılın sonunda (2007) eskidiği, bu yıldan itibaren üretim maliyetinde hızlı bir artış olduğu görülmüştür.Sonuç olarak, sistemde ya tam bir revizyon yapılması gerektiği ya da devamlı arıza yapan ekipmanların değiştirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.