Gazimağusa Bölgesinde Yaşayan 19-64 Yaş Arasındaki Bireylerin Zeytinyağı Tüketimi, Akdeniz Diyeti’ne Uyumu ve Tip 2 Diyabet Riski Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Bu araştırma, Gazimağusa’da yaşayan yetişkin bireylerin zeytinyağı tüketimleri, Akdeniz diyeti (AD) uyumlarının belirlenmesi ve Finlandiya Diyabet Risk Skoru (FİNDRİSK) ile tip 2 diyabet risklerinin taranması, ayrıca zeytinyağı tüketimleri, Akdeniz Diyeti Bağlılık skoru (MEDAS) ve FİNDRİSK skoru arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Kasım 2022-Haziran 2023 tarihleri arasında yürütülen çalışma kapsamına, Gazimağusa’da yaşayan 19-64 yaş aralığındaki, Tip 1 veya Tip 2 diyabet tanısı almamış, 375 birey (99 erkek, 276 kadın) dahil edilmiştir. Bireylere genel bilgiler, zeytinyağı tüketimlerine yönelik sorular, MEDAS ölçeği, antropometrik ölçümler (vücut ağırlığı, boy uzunluğu, beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı, bel/boy oranı, boyun çevresi), FİNDRİSK ölçeği, 1 aylık besin tüketim sıklığı ve fiziksel aktivite kaydı içeren, 7 bölümden oluşan anket formu uygulanmıştır. Bireylerin %92.27’si yemeklerinde zeytinyağı kullandığı, zeytinyağı kullanan bireylerin %49.42’sinin natürel sızma zeytinyağı (EVOO) kullandığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamına alınan bireylerin %19.47’sinin AD’ye düşük, %70.93’ünün orta derecede ve %9.60’ının yüksek derecede uyum sağladığı tespit edilmiştir. Bireylerin ortalama FİNDRİSK skoru 6.99±5.12 puan olarak bulunmuş olup, %56.80’inin tip 2 diyabet geliştirme riskinin (10 yıllık) düşük, %23.20’sinin hafif, %10.13’ünün orta, %8.5 yüksek ve %1.33’ünün çok yüksek olduğu saptanmıştır. Bireylerin MEDAS ile FİNDRİSK skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon saptanmamıştır (p>0.05). Öte yandan, bireylerin zeytinyağı ve tereyağı tüketimlerinin artması ile FİNDRİSK skorlarının anlamlı derecede azaldığı, ayçiçek yağı tüketimlerinin artması ile FİNDRİSK skorlarının anlamlı derecede arttığı tespit edilmiştir (p<0.05). Ayrıca, boy uzunluğu, Beden kütle indeksi, bel çevresi, kalça çevresi, bel/kalça oranı ve bel/boy oranı arttıkça tip 2 diyabet riskinin anlamı düzeyde arttığı, fiziksel aktivite skoru (PAL) arttıkça, tip 2 diyabet riskinin anlamlı düzeyde azaldığı bulunmuştur (p<0.05). Tip 2 diyabet gelişimi açısından yüksek risk taşıyan bireylerin, Akdeniz tipi beslenme modeli hakkında bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Akdeniz tipi beslenme modeli sağlıklı vücut ağırlığının korunmasını sağlayan, anti-oksidan bileşiklerden zengin, zeytinyağı tüketimini ve fiziksel aktiviteyi destekleyen bir beslenme modelidir. Anahtar kelimeler: Tip 2 diyabet, Akdeniz diyetine uyum, Zeytinyağı, FİNDRİSK