Gıda israfı davranışları anketinin türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması

ÖZET Kendirli, G., Gıda İsrafı Davranışları Anketinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması, Nuh Naci Yazgan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Programı, Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 2024. Bu çalışmanın amacı, Gıda İsrafı Davranışları Anketinin Türkçeye uyarlanması, geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesidir. Çalışma, Ocak-Mart 2024 tarihleri arasında, Kayseri'de yaşayan 19-74 yaş arası 421 yetişkin birey ile yürütülmüştür. Veriler yüz yüze görüşme yöntemi ile toplanmıştır. Anketin Türkçeye uyarlanmasında çeviri-geri çeviri yöntemi kullanılmıştır. Kapsam geçerliliğinin değerlendirilmesinde, Davis Tekniği ile her bir madde için Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGİ) değeri hesaplanmıştır ve en düşük değer 0,83 olarak bulunmuştur. Görünüş geçerliliği, araştırmacılar, uzmanlar ve bir Türk Dili uzmanı tarafından yapılan inceleme ve 30 kişilik örneklem üzerinde yapılan pilot çalışma ile sağlanmıştır. Yapı geçerliliği için 219 kişilik bir örneklem ile Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve madde analizleri; 202 kişilik başka bir örneklem ile de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. AFA sonucunda faktör yükü düşük olan üç madde anketten çıkarılmıştır. Maddeler çıkarıldıktan sonra yapılan AFA sonucunda en düşük faktör yükünün 0,477 en yüksek faktör yükünün ise 0,977 olduğu görülmüştür. AFA sonucunda 6 faktörlü ve 27 maddelik yapıya ulaşılmıştır. Yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla madde analizleri de gerçekleştirilmiş ve ankette bulunan maddelerin ölçülecek özelliği ayırt etme açısından yeterli kabul edildiği ve tüm maddelerin anketin bütünü ile uyumlu olduğu sonucuna varılmıştır. AFA sonucunda elde edilen model, DFA ile doğrulanmıştır ve verinin modeli doğruladığı görülmüştür. Anketin güvenilirliğinin değerlendirilmesinde hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin 0,700-0,924 arasında olduğu ve anketin iç tutarlılık bakımında güvenilir olduğu belirlenmiştir. Zamana karşı değişmezliği ölçmek amacıyla hesaplanan sınıf içi korelasyon değerlerinin 0,787 ile 0,896 arasında olduğu ve anketin tekrarlı ölçümler bakımından da yeterli düzeyde güvenilir olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, Türkçeye uyarlanan Gıda İsrafı Davranışları Anketi, 6 faktör ve 27 maddeden oluşan, tüketicilerde gıda israfı davranışlarını değerlendiren, geçerli ve güvenilir bir ankettir. Anahtar Kelimeler: Gıda israfı, Gıda israfı davranışı, Geçerlilik, Güvenilirlik