Geç kalkolitik dönemde devletin ortaya çıkışı: Arslantepe örneği

Yerleşik yaşama geçilmesiyle birlikte insanlar, günlük yaşamlarını sürdürebilmek için basit planlı konutlar inşa etmişlerdir. Arslantepe'de yapılan kazılarda da Geç Kalkolitik VIII. katmanda bu tür erken yerleşim mimarisinin olduğu görülmektedir. Bir sonraki evre VII. katmanda elit konutlar ve tapınakların tespit edilmesi, yapıların işlevsel ve ölçeksel açıdan çeşitlendiğini göstermektedir. VIA katmanına dair bulgular analiz edildiğinde ise keşfedilen saray kompleksi, idari, dini ve ekonomik gelişmelerin, merkezi bir otorite etrafında şekillendiğini açığa çıkarmaktadır. Kabul salonu, tapınaklar, arşiv, depo, silahlık gibi işlevsel odaların koridorlarla birbirine bağlanması, bürokratik organizasyonun oluştuğunu doğrulamaktadır. Mevcut mimari düzenlemeler, toplumsal yapıda da dönüşümlerin gerçekleştiğini göstermektedir. İnsanların aynı toprakların üzerinde birarada yaşaması, toplumun en küçük yapı birimi olan aile kavramının nicelik olarak genişlemesine olanak tanımıştır. Ortak değerler etrafında toplanan bireyler yaşam tarzının getirmiş olduğu farklılıklarla beraber sınıflara ayrılmaya başlamış ve eşitlikçi yapı ortadan kaybolmuştur. Arslantepe'de toplumsal örgütlenmeyle beraber güç, otorite ve statü üzerinden hiyerarşik bir yapı ortaya çıkmıştır. Toplumsal tabakalaşma üretim ve tüketim biçimlerini doğrudan etkileyerek birçok faaliyet alanının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Arslantepe'de tarım, hayvancılık ve madencilik alanındaki gelişmelerin yanı sıra çanak çömlek buluntuları ile mühürleme işlemleri, ekonomik koşullar üzerinde bir yönlendirme yapıldığını kanıtlamaktadır. Tüm bu veriler erken devlet sürecinin temel yapı taşlarıdır. Anahtar Kelimeler: Geç Kalkolitik, Arslantepe, Saray, Tapınak, Erken Devlet, Mühür, Çanak çömlek