Geçiş ekonomilerinde mali disiplinin sağlanmasında uluslararası para fonu ve dünya bankası'nın rolü: Azerbaycan örneği

Geçen asrın son çeyreginde dünya ekonomisinde önemli gelismeler yasanmıstır. 1970'li yıllarda patlak veren iki önemli petrol krizi ve Keynesyen ekonomik düsüncenin ürünü olan ve dünya ülkeleri tarafından yaklasık elli yıllık bir dönem boyunca uygulanan Keynesyen ekonomik modeldeki aksaklıkların ortaya çıkması, bu gelismelerin en önemlilerinden olmustur. Yasanan bu gelismeler sonucu 1980'li yıllardan itibaren, temelleri Klasik ktisatçılar tarafından atılan piyasa ekonomik modeline dönüs baslamıstır. 1990'lı yılların ilk yıllarında merkezden planlı ekonomik model uygulayan Sovyetler Birligi'nin dagılması sonucu ortaya çıkan devletlerin ve Merkezi ve Dogu Avrupa Ülkelerinin de piyasa ekonomisine geçis sürecini baslatmaları, piyasa ekonomisinin günümüzde dünyada egemen ekonomik model olmasını saglamıstır. Dünyada petrol fiyatlarının yükselmesi sonucu yasanan petrol krizleri özellikle dogal kaynaklardan yoksun gelismekte olan ülkelerin dıs borçlarını yükseltirken, diger taraftan Keynesyen iktisadi düsünce dogrultusunda devletin ekonomideki görevlerinin çogalması ve kamu harcamalarının artmasıyla sonuçlanmıstır. Kamu gelirlerinin dogası geregi arttırılmasının sınırlı olması kamu harcamaları - kamu gelirleri dengesinin, dolayısıyla da mali disiplinin bozulmasına neden olmustur. 1970-80'li yıllarda yasanan bu olgu, devletin ekonomik görevlerinin azaltılması düsüncesine dayanan piyasa ekonomik modeline dönüsün bir diger nedeni olmustur. Yaklasık 70 yıllık bir dönemde merkezden planlı ekonomik model uygulayan geçis ekonomisi ülkelerinde, geçis sürecinin özellikle ilk yıllarında mali disiplin olgusu en önemli sorunlardan biri olarak ortaya çıkmıstır. Piyasa ekonomisi hakkında teorik bilgilerin ve tecrübelerin yetersiz oldugu geçis ekonomisi ülkelerinde piyasa ekonomisi hedefleri dogrultusunda gerekli reformların gerçeklestirilmesi için Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası öncü görev üstlenerek mali disiplin sorununun çözülmesine de katkıda bulunmuslardır. Piyasa ekonomisine geçis süreci yasayan diger ülkelerde oldugu gibi, Azerbaycan'da da piyasa ekonomisine geçis sürecinin ilk yıllarında yasanan mali disiplin sorununun çözülmesinde Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası aktif rol almıslardır.