Geçiş ekonomilerinin büyümesinde beşeri sermayenin rolü: Orta Asya ülkeleri örneği

Beşeri sermayenin iktisadi büyümedeki önemi 20. yüzyılın 2. yarısından itibaren araştırılmaya başlanmış ve günümüze kadar devam etmektedir. Özellikle günümüzde yaşadığımız bilgi ve teknoloji çağında beşeri sermayenin büyümedeki rolü gittikçe artmaktadır. Farklı dönemleri ve farklı ülke grupları üzerinde yapılan yüzlerce çalışmada ikisinin arasında güçlü bir bağ olduğu ekonometrik analizlerle ispatlanmıştır. Araştırmada merkezi planlamadan piyasa ekonomisine geçen ve iyi seviyede beşeri sermaye düzeyine sahip fakat geçiş sürecinden ekonomisi ve beşeri sermaye potansiyeli büyük darbe alan geçiş ekonomileri olan dört Orta Asya ülkesinde (Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkmenistan) 1991-2014 döneminde büyüme ile beşeri sermaye ilişkisi araştırılmaktadır. Bu amaçla büyümeyi temsilen Gayri Safi Yurt İçi Hasıla, eğitim ve sağlık göstergesi olarak GSYH'deki eğitim ve sağlık harcamaları oranları, beşeri sermaye düzeyi olarak İnsani Kalkınma Endeksi kullanılmıştır. Panel Johansen-Fisher, Kao eşbütünleşme, Panel FMOLS testleri ile yapılan analizlerin sonuçlarına göre uzun dönemde 4 Orta Asya ülkesinde beşeri sermaye unsurları ile ekonomik büyüme değişkenleri arasında güçlü bir bağ olduğu tespit edilmiştir.