Gelenekten dışlama olgusunun yaylı tanbur enstrümanı üzerinden sosyolojik ve organolojik analizi

Bu tez çalışması, yaylı tanbur çalgısının Türk makam müziği geleneği ile olan etkileşimi içerisinde yaşanan "dışlanma" olgusunun nedenleri üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu "dışlanma" olgusunun sadece geleneği yaşatma iddiasındaki resmi kurumlarda gerçekleşmesi, problemin aynı zamanda bir gelenek meselesi olduğunu ortaya koyar. Bu yüzden araştırma alanını, devlet destekli eğitim kurumları ve icra toplulukları oluşturur. Dışlanma olgusunun fark edilmesi ancak ayrıntılı bir anlayışa sahip olunmaması, araştırmanın desenini "olgubilim" olarak belirler. Yapılan literatür taraması, dışlanma olgusunun yalnızca varlığını pekiştirmiş, sonuca götüren bulgulara ilgili sahada yapılan derinlemesine görüşme tekniği ile ulaşılmıştır. Dışlamaya dair söylemlerin gizli ya da dolaylı şekilde ifade ediliyor olması, doğrudan veri toplama araçlarını işlevsiz kılmış, açık uçlu duyarlaştırıcı görüşme tekniği ile gömülü içeriğin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Dışlanma olgusunun neden gerçekleştiği, çok boyutlu ve çok anlamlı bir yapı oluşturur. Araştırma, mızraplı tanbur ve yaylı tanburun dikotomik ilişkisini sosyolojik ve organolojik boyutları ile ele alır. Bir gelenek sembolü olarak mızraplı tanburu merkeze alarak, yaylı tanbura karşı gösterilen tepkiselliği ve davranış modellerini toplumbilimsel yaklaşımlarla çözümlemeyi amaçlar. Elde edilen organoloji tabanlı veriler ise, tek başına ya da kuramsal yaklaşımlar ile değerlendirilmiştir. Bu yönüyle tez, analitik organoloji sahası için örnek bir çalışma olarak değerlendirilebilir. Tez, "dışlanma" olgusuna dair ortaya koyduğu argümanları bazı temel ve yan kavram ve kuramlar üzerinden açıklar. Tartışma, "Sembolik Etkileşimci Yaklaşım", Becker'ın "Sanat Dünyaları" ve "Haricilik" kavramları üzerinden yapılır. Kültürün bazı unsurlarının değişime kapalı sert bir yapı gösterdiği gerçeğinden hareketle araştırma, mızraplı tanburun güçlü bir kültürel simge oluşturduğunu ve bu yüzden de bir dönüşüm ürünü olarak yaylı tanburun dışlandığını ortaya koyar. Anahtar Kelimeler: Tanbur, Yaylı Tanbur, Gelenek, Gelenekçilik, Kültür Değişmeleri, Müzik Sosyolojisi, Analitik Organoloji