Geli Dere (Baskil-Elazığ) civarında dere kumu jeokimyası

Çalışma alanı Elazığ ili Baskil ilçesi 5 km güney batısında 4257362 kuzey paralelleri ile 37483652 doğu meridyenleri arasında yer almaktadır.Bölgede yaşlıdan gence doğru Kömürhan Ofiyolitleri (Üst Kretase), Elazığ Magmatitleri (Üst Kretase) ve Maden Karmaşığı (Orta Eosen) ve Seske Formasyonu (Üst Paleosen) yüzeylemektedir.Bu çalışma kapsamında, Geli Dere (örgülü nehri) üzerinde ve yan kollarında, farklı tane boyutundaki (-80 ve -200 mesh) dere kumu ve su örneklerinde ana ve iz element içerikleri ICP-OES yöntemi ile ACME Analitik Laboratuvarları, Kanada'da yapılmıştır.Dere kumu örneklerindeki metal içeriklerinin Baskil civarında yüzeyleyen granitik ve diyoritik kayaçlar ile karşılaştırıldığında onlarca kat yüksek olduğu belirlenmiştir. Dere yatağında yanal ve düşey yönde element dağılımları incelenmiştir. Özellikle Mn, Cu, Zn, As ve Fe' in yanal yönde mesafeye göre dağılımlarının dere yatağında suyun akış hızının azaldığı ve yatağın genişlediği alanlarda yüksek derişime sahip olduğu görülmektedir. Düşey yöndeki metal dağılımlarının farklı seviyelerde, farklı derişim sunduğu gözlenmektedir. Özellikle kumlu seviyeler arasında yüksek poroziteden dolayı metallerin klastik olarak zenginleşmiş olabileceği, killi ve organik maddece zengin seviyelerde ise adsorbsiyonla çökelmiş olabileceği düşünülmektedir. Dere yatağı boyunca Cu, Pb, Zn, Ag, As, Sb derişimleri ile Sn, W, Sr, U, Th, NTE derişimlerinin zıt yönlü dağılımı dikkat çekmektedir. Yapılan faktör analizi sonucunda, dere kumu element derişimleri üzerinde üç farklı faktörün etkili olduğu belirlenmiştir. Birinci faktörün granodiyoritik kayaçlar olduğu ve dere kumlarında Sn, W, Sr, Th, U ve NTE derişimlerini etkilediği; ikinci faktörün hidrotermal damar tipi cevherleşmeler olduğu ve Mo, Pb, Ag, As, Ni, Cd ve Ba derişimlerini etkilediği ve üçüncü faktörün ise sedimanter birimleri temsil ettiği ve Fe, Mn derişimleri üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir.Su (dere suyu ve bir adet kaynak suyu) örneklerinde alkalinite değerleri 172-265 HCO3 mg/L, sıcaklık değerleri 12-17,8°C elektriksel iletkenlik değerleri 302-768 (?s/cm) ve pH değerleri ise 8,2-8,86 değişmektedir. Dere suyu örneklerinin element içeriklerinin, dünya nehir suyu ortalamalarıyla karşılaştırıldığında yüksek element derişimine sahip olduğu görülmektedir. Bazik pH ve yüksek alkalinitenin metal çökelimi üzerinde etkili olduğu düşünülmektedir.Sonuç olarak, dere kumları olası cevherleşmelerden, granodiyoritik ve sedimanter kayaçlardan etkilenmiştir. Bununla birlikte, jeokimyasal prospeksiyon çalışmaları muhtemel cevherleşmelerin çalışma alanının kuzeybatısında yer aldığını göstermektedir.Anahtar Kelimeler: Baskil, Geli Dere, Dere Kumu, Jeokimyasal Propeksiyon