Gelibolu'nun tarihsel süreç içerisinde morfolojik değişiminin sayısal yaklaşımlarla incelenmesi

Bu tez çalışmasının amacı, köklü bir tarihi geçmişe sahip ve farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir kentsel dokuda, belirli zaman periyotları içerisinde meydana gelen fiziksel dönüşümleri, çeşitli morfolojik yöntem ve teknikler aracılığıyla analiz etmektir. Çalışmada, kentsel doku formları arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konularak, yeni bir kentsel form oluşturulmasının gerekliliği değerlendirilmektedir. Farklı kültürlerin mekânsal izlerini barındıran ve tarihsel sürekliliği yüksek bir yerleşmenin incelenmesi amacıyla araştırma alanı olarak Çanakkale ilinin Gelibolu ilçesi seçilmiştir. Araştırma yöntemi dört aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada çalışma alanı ve örneklem alanları, morfolojik bölgeleme yöntemi kullanılarak tanımlanmıştır. İkinci aşamada, seçilen örneklem alanların zamansal değişimleri Mekân Dizimi (Space Syntax) ve Fraktal geometrik analiz yöntemleri ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Üçüncü aşamada, elde edilen veriler mekânsal bütünleşme, sinerji, anlaşılabilirlik ve karmaşıklık göstergeleri üzerinden değerlendirilmiştir. Son aşamada ise bulgular yorumlanarak sonuçlar ve öneriler geliştirilmiştir. Analizler sonucunda üç farklı doku tipi belirlenmiştir: Camikebir Mahallesi Kilise ve çevresi, Camikebir Mahallesi Gazi Süleyman Paşa Camii ve çevresi, ile Yazıcızade Mahallesi Havra ve çevresi. Bulgular, 1939 yılından itibaren kent dokusunda belirgin bir değişim yaşandığını; Yahudi ve Hristiyan mahallelerinin ortadan kalktığını, Müslüman mahalle dokusunun ise dönüşüme uğradığını göstermektedir. Kilise ve Havra çevresindeki geleneksel dokular büyük ölçüde yok olmuş ve bu alanlar yeni yapılaşmalara açılmıştır. Gazi Süleyman Paşa Camii ve çevresi ise tarihsel süreç boyunca en istikrarlı dokuya sahip bölge olarak mekânsal sürekliliğini korumuştur. Mekân dizimi analizleri ise kentin erişilebilirlik düzeyi ile mekânsal bağlantılarında önemli değişimlerin yaşandığını göstermektedir. Fraktal Geometri analiz sonuçları, kentin morfolojik karmaşıklığının zaman içerisinde arttığını, ancak 2002 sonrasında bazı bölgelerde mekânsal stabilizasyonun gözlendiğini ortaya koymaktadır. 1975-2002 döneminde apartmanlaşma eğiliminin hızlanmasıyla birlikte yapı yoğunluğu artmış, bu süreçte geleneksel mahalle dokusu büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.