Gelik Deresi (Zonguldak) – Bartın Çayı (Bartın) arasının uygulamalı kıyı jeomorfolojisi etüdü

Kara ve deniz arasında bir geçiş zonu olarak ifade edilen kıyı hem karasal hem denizel süreçlerin hüküm sürdüğü çok etmenli, çok süreçli bir karaktere sahiptir. Kıyı bölgeleri, içinde barındırdığı doğal ve beşerî avantajlar dolayısıyla geçmişten günümüze antropojenik baskılara maruz kalmaktadır. Bu durum kıyı morfodinamiği ve kıyıya ait süreçleri değiştirmektedir. Oldukça kompleks ve hassas bir yapıya sahip olan kıyılar, antropejenik baskıların yanında günümüzde etkilerini daha net görebildiğimiz iklim değişikliği ve onun yarattığı yeni koşullarla karşı karşıyadır. Bu kapsamda Gelik Deresi – Bartın Çayı arasının geçmişte ve günümüzde mevcut olan coğrafi özellikleri ortaya koyulup uygulamalı kıyı jeomorfolojisi kapsamında değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında CBS ve UZAL kullanılarak, kıyı çizgisi, iklim, arazi örtüsü/kullanımı ve kumul alanları olmak üzere çeşitli analizler yapılmıştır. Kıyıdaki erozyon ve birikme süreçlerini ortaya koymak amacıyla ArcGIS bünyesinde çalışan DSAS eklentisi kullanılmıştır. Elde edilen analizler sonucunda Filyos Çayı mansap kısmında -23 - -366 m arasında değişen değerlerde erozyon, Hisarönü Limanı doğusunda 47 - 148 m arasında değişen değerlerde bir birikim gerçekleşmiştir. Çalışma sahası yakın çevresinde bulunan Bartın, Zonguldak ve Amasra istasyonlarından elde edilen uzun yıllık iklim verilerine göre yapılan regresyon analizlerinde; bölgede yıllık ortalama sıcaklıklar, yıllık toplam yağış, yıllık ortalama rüzgâr hızı ve evapotranspirasyon artma eğilimdedir. Random Forest algoritması kullanılarak elde edilen arazi örtüsü/kullanımı verilerine göre çalışma sahasına ait 1984 - 2020 yılları arasında değişim analizi ortaya koyulmuştur. Kıyı bölgeleri üzerindeki yapılaşmalar bölgedeki arazi örtüsü/kullanım özelliklerinin değişmesine neden olmaktadır. Genel olarak bakıldığında çalışma sahasına ait kıyı bölgesinde beşerî faaliyetlere bağlı baskılar giderek artmakta ve kıyı morfodinamiklerini değiştirmektedir. Yapılan analiz ve arazi gözlemleri sonucunda çalışma sahasına ait uygulamalı kıyı jeomorfolojisine ait problemler tespit edilerek ortaya koyulmuştur. Bu problemlerden dikkat çeken olgulardan biri çalışma sahasındaki liman yapıları ve bu yapıların ortaya çıkardığı kıyı problemleridir.