Gelir dağılımı-insani gelişme ilişkisi: Türkiye ve seçilmiş ülke örnekleri

Gelir dağılımındaki eşitsizlik konusu iktisatçılar başta olmak üzere sosyal bilimlerdeki birçok araştırmacının ilgisini çekmektedir. Teknolojik devrimle daha derin bir sorun haline gelen gelir eşitsizliğinin boyutu, nedeni ve sonuçları birçok ampirik çalışmaya konu olmuştur. Literatürdeki çalışmalar gelir eşitsizliğini daha çok gelir düzeyi ile ilişkilendirmektedir. Bu yüzden de insan faktörü çoğunlukla analiz dışı tutulmaktadır. Bu çalışmada eğitim ve sağlık göstergelerini içine almasından dolayı daha kapsamlı bir gösterge olan insani gelişme endeksi ile gelir eşitsizliği arasındaki ilişki ekonometrik yöntemlerle analiz edilmiştir. Gini katsayısı ile UNDP tarafından geliştirilen insani gelişme endeksinin kullanıldığı analizlerde Türkiye için zaman serisi tekniklerinden, 25 gelişmiş ülke ve 21 gelişmekte olan ülke için ise panel veri tekniklerinden faydalanılmıştır. Toplam 47 ülke için yapılan uygulamalarda 1990-2017 dönemine ait veriler kullanılmıştır. Birim kök ve eşbütünleşme analizlerinde hem yapısal kırılmaları dikkate alan hem de almayan testlere başvurulmuştur. Bütün analizlerde eşbütünleşme ilişkisi bulunmuş ve insani gelişme endeksinden gini katsayısına doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Türkiye ve gelişmekte olan ülkeler için iki değişken arasındaki ilişki negatif, gelişmiş ülkeler için pozitif bulunmuştur. Analiz sonuçları Türkiye'de ve gelişmekte olan ülkelerde insani gelişmedeki ilerlemelerin gelir dağılımını daha adaletli hale getireceğini göstermiştir. 25 gelişmiş ülke için ise insani gelişme ile gelir dağılımı arasında bir fırsat maliyeti olduğu tespit edilmiştir. Gelir dağılımında adaleti sağlamak isteyen Türkiye'nin de aralarında bulunduğu gelişmekte olan ülkeler için bu sonuç eğitim ve sağlık yatırımlarını arttırma yönünde fikir vermektedir. Gelişmiş ülkelerde ise en zenginlerin elde ettikleri gelirler ve teknolojik devrimin yarattığı büyük rantlar gelir eşitsizliğini derinleştirmektedir. Evrensel temel gelir ve artan oranlı vergilendirme politikalarının hayata geçirilmesi toplumsal barışın sağlanması konusunda önemini arttırmaktadır.