Gelir vergisi kanununda en az geçim indirimi uygulaması ve vergilemeye etkisi

Vergilemede eşitlik, adalet ve genellik ilkelerinin tamamında, mükelleflerin ödemegüçlerine göre vergilendirilmeleri bu vergilemenin adil, genel ve tüm mükellefleri kapsamıgerekliliği ifade edilmektedir. Bu ilkelerin gerçekleştirilebilmesi için kullanılan belli başlıaraçlardan biri, en az geçim indirimidir. Bu tekniği bir şekilde dile getiren ifadeler, evrenselinsan hakları belgelerinde olduğu kadar, Türk anayasal metinlerinde de yer bulmuştur.Vergilemede en fazla genel kabul gören ölçü olan ödeme gücü ilkesinin üç tekniğinden biri,en az geçim indirimidir.En az geçim indiriminin önde gelen gelişmiş ülkelerde ve gelişmekte olan ülkelerdedetaylı olarak uzun yıllardır uygulanmaktadır.1949-1986 yılları arasında çeşitli şekillerde uygulamaya konulan en az geçimindirimi/genel indirim, 1986 yılından itibaren kaldırılmış, yerine gerçek ücretlerinvergilendirilmesinde özel indirim uygulamasına geçilmiştir. Yeni sistem, sadece gerçekücretlerin vergilendirilmesinde kullanılmış, bunun yanında özürlüler için sakatlık indirimiayrıca uygulanmıştır.En az geçim indirimi tutarının saptanmasında tüm mükellefler için geçerli olabilecekortalama bir tutarın esas alınması bu tutarın bekar, evli ve çocuk sayısına görefarklılaştırılması en uygulanabilir yol görünmektedir. Resmi istatistiklerden faydalanılmasımümkün olduğu gibi, sivil toplum örgütlerinin, özellikle sendikaların yaptıklarıhesaplamalardan da yararlanabilir.Türkiye'de yapılan son çalışmalarda, ilk %20'ye giren grubun gelirin %48'indenfazlasına, en alt düzeydeki %20'nin gelirin %6'sına sahip olduğunu göstermektedir. ABÜlkelerindeki vergi yükü, sosyal güvenlik primleri hariç, toplam vergi gelirlerinin GSYİH'yeoranı olarak, Türkiye verileri ile karşılaştırıldığında, vergi yükü en hızlı artan ülkenin Türkiyeolduğu; son 40 yılda AB ülkelerinde vergi yükü yaklaşık yüzde 50 civarında artarkenTürkiye'de yüzde 240 arttığı, son 20 yılda, AB ülkelerinde vergi yükü yaklaşık yüzde 4 artışgösterirken Türkiye'de yüzde 100'ün üzerinde arttığı görülmektedir.En az geçim indiriminin anlamlı olabilmesi açısından, tarifenin sıfır oranlı dilim ya daen az geçim indirimi içermesi gerektiği, anlamına uygun düzeyde en az geçim indirimini yada sıfır oranlı dilimini ve dolayısıyla adalet ilkesini, yaşama hakkını içermeyen bir gelir vergisitarifesinin, uygulamanın başarısını önemli ölüde zedeleyeceği düşünülmektedir.