Gelişmekte olan ülkelerde ekonomik kırılganlık endeksi göstergelerinin döviz kuru üzerine etkileri: 1998-2022 panel veri analiz uygulaması

2008 Küresel Finansal Kriz sonrası krizleri öngörebilmek ve önlem alabilmek için Amerikan Merkez Bankası (FED) 2014 yılı Şubat ayında yayımladığı Para Politikası Raporunda riski yüksek ülkeler için ekonomik kırılganlık endeksi aracını bir ölçüm aracı olarak ifade etmeye başlamıştır. Bu kavram Gelişmekte Olan Ülkeler (GOÜ) arasındaki göreli kırılganlık derecesi ile finansal piyasa stresinin bir ölçüsü olarak GOÜ'ye ait para birimlerinin dolar karşısındaki değişimini gözeten, altı temel göstergenin içerisinde bulunduğu bir endeksi ifade etmektedir. Birçok GOÜ yaşanan krizlerin ardından dış finansman şoklarına karşı kırılganlıklarını azaltmak için ciddi şekilde çaba sarf etmektedir. Bu çalışmanın amacı, gelişmekte olan ülkeler için döviz kurunu etkileyen ekonomik kırılganlık endeksi içerindeki makroekonomik değişkenlerin neler olduğunu ve ne düzeyde döviz kurunu etkilediğini analiz ederek politika önerilerinde bulunmaktır. Bu amaç doğrultusunda 1998-2022 yılları arasında 18 ülkeden verilerine ulaşılan 16 gelişen / gelişmekte olan ülkenin verileri kullanılarak panel veri analizi yapılmıştır. Analizler, Ortak Kolerasyonlu Etkiler Ortalama Grup (CCEMG) tahmincisi ile gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda Reel Efektif Döviz Kuru (REER) ile Dış Borç / Toplam İhracat Oranı, Enflasyon ve Brüt Kamu Borcu / GSYİH oranı arasında negatif ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Reel Efektif Döviz Kuru (REER) ile Cari Açık / GSYİH Oranı ve Özel Sektör Kredi Borcu / GSYİH Oranı arasındaki ilişkinin negatif, Büyüme Oranı ile arasındaki ilişkinin ise pozitif ancak anlamsız olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dış borcun toplam ihracata oranı, enflasyon ve brüt kamu borcunun GSYİH'e oranında meydana gelen bir artış reel efektif döviz kurunun azalmasına neden olurken büyüme, cari açığın GSYİH'e oranı ve özel sektöre ait kredi borcunun GSYİH'e oranındaki değişim reel efektif döviz kuru üzerinde anlamlı bir etki yaratmamaktadır.