Gelişmekte olan ülkelerde risk iştahı ve finansal stres endeksinin kripto para piyasalarına etkisi

Kripto paralar, dünya genelinde 502 milyondan fazla kullanıcıya ulaşarak hem spekülasyon hem de yatırım aracı olarak benimsenmiştir. Bu yaygın kullanım, kripto para yatırımcılarının kararlarını şekillendiren makroekonomik değişkenlerin etkisini incelemeyi önemli hale getirmektedir. Bu çalışmanın amacı, gelişmekte olan ülkelerde risk iştahı ve finansal stres endeksinin kripto para piyasasına etkisini incelemektir. Araştırmanın örneklemi, Morgan Stanley Capital International (MSCI) tarafından belirlenen Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi'nde yer alan 23 ülkeden oluşmaktadır. Çalışmanın dönemi Ocak 2015- Aralık 2023 yılları arasındaki aylık verilerden oluşmaktadır. Çalışmada analizin güvenirliğini artırmak maksadıyla kripto para piyasası 5 farklı coin ile temsil edilmiştir. Farklı teknik özelliklere ve yatırımcı kitlesine sahip ve fiyat bilgisine en kapsamlı şekilde ulaşılabilen coinlerden olan Bitcoin (BTC), Ripple (XRP), Docecoin (DCC), Litecoin (LTC) ve Ethereum(ETR)'un kapanış fiyatları kripto para piyasasıveri setini oluşturmaktadır. Bununla birlikte, finansal stres endeksi her bir ülkenin finansal piyasalarından elde edilen veriler ile hesaplanmıştır. Risk iştahının temsilcisi olarak ise Küresel Volatilite Endeksi (VIX) analize dâhil edilmiştir. Risk iştahı ve finansal stres endeksinin kripto para piyasalarına etkisi incelenirken, daha tutarlı bulgular elde etmek amacıyla çalışmadaki modellere S&P500 kapanış fiyatları, Altın fiyatı, Brent petrol fiyatı, Dow Jones endeksi, MSCI Gelişmekte Olan Piyasa Endeksi kontrol değişkeni olarak dahil edilmiştir. Çalışma kapsamında verilerin analiz edilmesinde panel veri analiz tahmincilerinden Sistem Genelleştirilmiş Momentler (Sistem-GMM) tahmincisi ve Seemingly Unrelated Regression (SUR) tahmincisi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, kripto para fiyatları ile Finansal Stres Endeksi (FSE) arasında negatif yönde ilişki olduğu tespit edilmiştir. Piyasalarda yaşanan stres dönemlerinde finansal stres endeksindeki (FSE) artış, kripto para piyasasında düşüşe neden olmaktadır. Ancak volatilite endeksinin (VIX) etkisi değişken olup, Docecoin (DCC), Litecoin (LTC) ve Ethereum (ETR) kripto paralarında risk iştahındaki düşüşe paralel olarak değer kaybına gözlemlenirken, Bitcoin (BTC) ve Ripple(XRP) kriptolarında ise spekülatif talep nedeniyle artış gözlemlenmektedir. Söz konusu iki endeksin kripto para piyasalarına etkisi, yatırımcılar ve düzenleyici kuruluşlar açısından oldukça önemlidir. Yatırımcıların finansal stres dönemlerinde, risk yönetim stratejisi olarak portföy çeşitlendirmesini benimsemeleri önemli bir etkendir. Kripto para piyasasında işlem gören coinlerin her birinin dayandığı projeyi iyi analiz etmek ve yaşanabilecek sektörel veya genel kriz dönemlerinde portföyün riskini minimize edebilecek şekilde çeşitlendirme yapmak yatırımcıyı koruyan etkenler arasındadır. Düzenleyici kurumlar tarafından bu tür dalgalanmalara karşı koruma sağlayacak ve piyasa içerisinde likidite kayıplarını engelleyecek mekanizmaların geliştirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, kripto para regülasyonunun hazırlanması, kripto para birimlerinin daha güvenli bir kullanım alanına sahip olmasını sağlayacaktır. Yatırımcılar, risk yönetim stratejisi olarak portföy çeşitlendirmesi yapsalar da regülasyonların hazırlanması, kripto paraların hukuki statüsünün belirlenmesi ve denetim mekanizmasının sağlamlaştırılması, yatırımcının korunması açısından büyük öneme sahiptir. Bununla birlikte; kripto para piyasalarındaki aşırı volatilite finansal piyasada stres seviyesini etkileyerek belirsizlik ver riski artırmaktadır. Düzenleyici finansal kurumlar tarafından daha şeffaf ve uygulanabilir düzenlemelerin getirilmesi piyasadaki aşırı oynaklığı sınırlayarak piyasa istikrarını sağlayabilir.