Genetik ve arkeolojik araştırmalar ışığında Üst Paleolitik Çağ'da Arkaik Altay halklarının Doğu Sibirya'dan göçleri

Çalışmamızda, öncelikle, daha önce Türkçe literatürde hiç araştırılmamış bir konu olan Sibirya'nın Üst Paleolitik Çağ'daki maddi kültürünü ana hatlarıyla inceledik. Bununla beraber, tezimizin ana amacı olan Üst Paleolitik Çağ'da "Çekirdek Sibirya"ya (Güney Sibirya) ve oradan çevre bölgelere doğru yapılan iki ana göç hareketini belirledik. Bunlardan ilki, Çekirdek Sibirya'da dilgi teknolojisinin ortaya çıkması (Öncül Üst Paleolitik Çağ) ve yayılımı ile ilgilidir. Çekirdek Sibirya'da en erken dilgi temelli taş endüstrileri (Kara-Bom Geleneği) Kuzeybatı Altaylarda, büyük ihtimalle GI-12'de (~47-44.000 düz. YÖ arasında), ortaya çıkmıştır. Ardından, o endüstrilerin ~45.000 düz. YÖ civarında ve hemen ardından Moğolistan, Transbaykal, Cis-Baykal ve Yenisey bölgesine yayıldığını görürüz. Dilgi teknolojisinin ~43/41.000 düz. YÖ Kuzey Çin'e (Shuidonggou) ve ardından muhtemelen ~39/38.000 düz. YÖ civarında / sonrasında Kore ve Japonya'ya ulaştığına dair bulgulara sahibiz. Bu teknolojik yayılım, modern insan topluluklarının Levant'tan başlayarak Orta Asya ve Sibirya üzerinden Doğu Asya'ya ulaşan (Karasal Güzergâh) göçünün izlerini taşır. Doğu Asya'ya ulaşan diğer bir göç, muhtemelen "Güney Güzergâhı"nı izleyerek gelen ve "Çekirdek-ve-yonga" adı verilen yonga temelli taş endüstrilerini yaratan insan topluluklarıdır. Tespit ettiğimiz ikinci göç, Avrasya'nın batısında ~40.000 düz. YÖ civarından itibaren görülmeye başlanan dilgicik teknolojisinin yayılımı (geniş anlamda Aurignacian) ile ilgilidir. Çekirdek Sibirya'ya ulaşan bu teknolojinin yayılımı, on binlerce yılı içeren bir süreçteki göç halkalarının oluşturduğu bir göç zincirine işaret eder. ~39/38.000 düz. YÖ (H4) civarından itibaren Çekirdek Sibirya'da görülmeye başlanan bu yeni taş yontma anlayışı (Ust-Karakol Geleneği) Erken Üst Paleolitik Çağ'ı tanımlar. Tezimizde, bu evrenin başından Pleistosen'in sonuna kadar uzanan süreçteki, bazı teknolojik gelişimlerle kültürel bir devamlılık arz eden taş endüstrilerini yaratan insan topluluklarını Arkaik Altay Halkları olarak tanımladık. Bu topluluklar, genetik araştırmalarda "Eski Kuzey Avrasyalılar" olarak tanımlanmıştır. İklim şartlarının kötüleştiği Sartan Evresi'nin başlarından itibaren (~30.000 düz. YÖ sonrası) Arkaik Altay Halklarından kopan bazı topluluklar Kuzey Çin'e göç etmiş, Sarı Irmak havzasına ve Pekin çevresine ulaşmıştır. Çekirdek Sibirya'da kalanlar göreceli olarak daha uygun bölgelere çekilmiştir (örneğin Yenisey bölgesi) (Orta Üst Paleolitik Çağ). Bu göçün sonucunda, Kuzey Çin'de ~28/27.000 düz. YÖ'den itibaren en erken "gerçek" (baskı tekniği kullanılan) mikrodilgi teknolojisine sahip taş endüstrileri ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu göç ~25.000 düz. YÖ civarında Kore ve Hokkaido'ya ulaşmıştır. Son Buzul Çağı Doruğu sonrasında ~23.000 düz. YÖ (GI-2.2) Kuzey Çin'den "geriye göç" ile Çekirdek Sibirya'ya dönen bazı topluluklar yeni teknolojiyi yanlarında getirmiştir (Geç Üst Paleolitik Çağ). "Gerçek" mikrodilgi teknolojisinin yayılımı ile ilişkili bu göç hareketi ~23.000 düz. YÖ Orta Amur bölgesinde Selemca Kültürü'nü, muhtemelen ~23.000-20.000 düz. YÖ aralığında ise Yakutistan'da Dyuktai Kültürü'nü doğurmuştur. Dyuktai Kültürü, aynı zamanda ~14.500 düz. YÖ'nin ardından Amerika kıtasına (Doğu Beringiya) ilk göçün kaynağı olarak görülebilir. ~16.000 düz. YÖ'nin ardından, "gerçek" mikrodilgi teknolojisine sahip Çekirdek Sibirya'daki Arkaik Altay Halkları batı ve güney yönünde göçlere başlamıştır. Batı Kolu'nun yayılımı, ~16/15.000 düz. YÖ civarında Urallara, Plesitosen sonu - Holosen başında Doğu Avrupa üzerinden İskandinavya'ya kadar, Doğu Kolu'nunki ise ~14.000-11.000 düz. YÖ arasında Orta Asya Dağlık Koridoru boyunca Kuzey Afganistan'a kadar yayılmıştır. Bu yayılım, Ön Asya'da Bereketli Hilal'in Doğu Kanadı'ndaki "baskı tekniği" kullanılan taş endüstrilerinin ortaya çıkışı ile bağlantılı olmalıdır. Fakat Kuzey Afganistan ile Zagroslar arasında kalan bölgedeki kanıtlarımız eksiktir ve bağlantı kopuktur. Genetik araştırmaların sonuçları, Batı Kolu'nun yayılımını net bir biçimde ortaya koymuştur. Doğu Kolu için de azınsanmayacak oranda kanıtlar bulunmuştur.