U.S. involvement in military coups d'état in Turkey and Pakistan during the cold war: Between conspiracy and reality

Askeri darbelerin dış boyutu sivil-asker ilişkilerinin ihmal edilen konulardan birisi olageldi. Dış aktörlerin rolü ya komplo teorilerine kurban edildi ya da önemsiz bir konuymuş gibi görülerek kenara itildi. Bu bakımdan bu çalışma Soğuk Savaş döneminin en önemli dış aktörlerinden birisi olarak Amerika Birleşik Devletleri'nin Türkiye'de 1960 ve 1980 yıllarında ve Pakistan'da 1958 ve 1977'de meydana gelen dört askeri darbedeki rolünü kavramsallaştırmakta ve tartışmaktadır. Bu çalışma, ilgili literatürde ihmal edilen 'ordulararası ikili ilişkiler' hususunu gündeme taşımaktadır. Çalışma, ordulararası ikili ilişkilerin geliştirilmesinde ve yabancı ordu subaylarının sosyalleştirilmelerinde önemli etkileri olan Amerikan askeri eğitim programları ve uluslararası bir örgüt olarak NATO üyeliğinin etkileri üzerinde de durmaktadır. Bahsi geçen dört darbe sürecinde Amerikan rolü üç aşamada ele alınmaktadır: darbe öncesi, darbe esnasında ve darbeden sonra. Darbeden önce ABD'nin farklı şekillerde ve farklı aktörlerce gönderdiği olumlu veya olumsuz 'sinyallerin' darbeleri nasıl etkilediği tartışılırken, darbe sonrası askeri, siyasi ve ekonomik yardımlar da incelenmektedir. Çalışma, askeri darbelerin fitilini ülke içi nedenlerin ateşlediğini vurgularken, darbeye kalkışan subayların - üst düzey generaller veya orta kademe subaylar- Amerikan desteğini oldukça önemsediklerini göstermektedir. ABD'nin farklı şekillerde ve derecede de olsa desteklediği dört darbe de göstermektedir ki ABD'nin yabancı subaylara verdiği askeri eğitimler, bu ülkenin yabancı ülke ordularını daha yakından tanımasını mümkün kılmakta, beklenmedik darbelerde daha yumuşak geçişlere imkan tanımaktadır. Anahtar Kelimeler: Askeri Darbe, Pakistan, Profesyonel Askeri Eğitimler,Sosyalleşme, Türkiye.