Geri kazanımlı kapalı çevrim tedarik zinciri için dağıtım planlama

Artan nüfus artışı, iklimsel değişiklikler ve doğal kaynakların hızla tükenmesi gibi çeşitli faktörler işletmeleri kaynak tüketimini azaltmaya ve böylece maliyetleri düşürmeye yönlendirmiştir. Bunlara ek olarak, günümüzün zorlu rekabet ortamı, teknolojideki hızlı gelişmeler, son yıllarda çevre bilincinin artmasıyla müşterilerin ürün ve/veya hizmet alırken çevreci yaklaşımlar sergileyen işletmelerden yana tercihlerini yapmaları ve çeşitli yasal yükümlülükler, çevreye dost ürünlerin üretimi, atıkların geri dönüşümü ve ürün, parça ve malzemelerin yeniden kazanımı gibi konulara verilen önemi arttırmıştır. Bu faktörler tersine lojistik faaliyetlerini incelenmesi, ürün, parça ve malzemeler için ileri ve tersine lojistik faaliyetlerinin etkin bir şekilde yönetilmesini gerektirmiş ve ürün geri kazanım yaklaşımları gibi konulara olan rağbeti arttırmıştır. Araştırmalar göstermiştir ki, tüm bu konuların dikkatle ele alınması ve planlanması işletmelere rekabet avantajı sağlamaktadır. Bu kapsamda, bu doktora tez çalışması ürünlerin ileri ve geri akışlarını dikkate alan kapalı çevrim tedarik zinciri için üretim ve dağıtım faaliyetlerinin planlanması konusunu incelemektedir. Kapsamlı bir literatür araştırmasıyla, kapalı çevrim tedarik zinciri ve tersine lojistik konularında yapılan çalışmalar araştırılmıştır. Ardından tersine lojistik ve kapalı çevrim tedarik zincirindeki belirsizlikler dikkate alınarak bulanık kapalı çevrim tedarik zinciri modelleri, bulanık kümeler ve bulanık modelleme konuları üzerinde durulmuştur. Bu bilgiler ışığında, farklı işletmelerin problemlerini çözmeye yönelik olarak çeşitli varsayımlar altında matematiksel modeller geliştirilmiştir. Geliştirilen modeller nümerik örnekler için çözülerek modellerin çalışıp çalışmadığı kontrol edilmiştir. Daha sonrada bu modeller göz önüne alınarak genelleştirilmiş bir model oluşturulmuştur. Uygulama bölümünde ise geliştirilmiş modeller gerçek hayat problemine göre revize edilmiştir. Model, birden çok yeniden kullanılabilen ürün ve tek bir üretici, birden çok distribütör ve bölge deposu ile çok sayıdaki müşteriyi içermektedir. Model tek bir dönem için planlama yapmakta ve birden çok amacı göz önüne almaktadır. Dikkate alınan amaçlardan ilki, kapalı çevrimdeki toplam maliyetin minimum kılınmasıdır. Diğer amaçlar sırasıyla, ileri ve tersine ürün akışı sırasında meydana gelen sera etkisi yaratan gazlardan biri olan karbondioksit gazının emisyonunun minimum kılınması ve müşterilerden geri toplanamayan (kullanılmış) ürün miktarının minimum kılınması şeklindedir. Kapalı çevrim tedarik zincirinde birçok belirsizlik ve eksik bilgi bulunmaktadır. Bu belirsizlikler, geri dönüş oranında, geri dönen ürünün kalitesinde, geri dönüş zamanında olabileceği gibi ürünlerin talebinde de olabilmektedir. Bu belirsizlik ve eksik bilgilerle başa çıkabilmek için çok amaçlı karma tam sayılı doğrusal programlama modelinin çözümünde bulanık küme ve bulanık modellemeden yararlanılmıştır. Modeldeki belirsizlik iki şekilde incelenmiştir. İlk olarak hedef ve kısıtlardaki bulanıklık ele alınmıştır. Modeldeki tüm hedeflerin erişim seviyeleri ile talep kısıtının bulanık olduğu durum değerlendirilmiştir. Bulanık çok amaçlı modelin geleneksel tek amaçlı doğrusal programlama modeline dönüştürülmesinde ağırlıklı toplamsal modelden yararlanılmıştır. Daha sonra ise, modeldeki çeşitli parametrelerdeki (geri dönüşüm oranı ve talep gibi) bulanıklık ele alınmıştır. Her iki durum gerçek hayat problemi için çözülmüştür. Modellerin çözümünde GAMS 24.02 - CPLEX solverdan yararlanılmıştır. Ek olarak, modellerin doğruluk ve geçerlilik analizleri ile duyarlılık analizleri gerçekleştirilerek sonuçlar analiz edilmiş ve gelecek çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.