Gig ekonomisine katılım nedenlerinin keşfedilmesi ve iş güvencesizliğinin ekonomik kazanca göre iş tatminine etkisi

Dünya sosyo-ekonomik konjonktüründe sanal, geçici, esnek çalışma koşullarının benimsenmesi ve özellikle kriz dönemlerinde çalışanlar için alternatif çalışma biçimlerinin aranması, gig ekonomisini ortaya çıkarmıştır. Gig ekonomisi; çalışanların bir kuruluşa bağlı kalmadan, geçici, esnek ve kısa süreli çalışma biçimi olarak tanımlanmaktadır. Akademik literatürde son dönemlerde gig ekonomisine yönelik çalışmaların yoğunlaşmış olmasına rağmen ulusal/uluslararası değerlendirmelere göre bu alana dair çalışmalar başlangıç seviyesinde yer almaktadır. Öncelikle çalışanların gig ekonomisine katılımlarında etkili olan faktörlerin belirsizliği mevcuttur. Öte yandan gig çalışanlarının iş güvencesizliğine yönelik birçok çalışma olmasına karşın gig çalışma yönteminin, ücret ve terfi imkânları dahilinde motivasyon veya iş tatmini üzerinde dolaylı ya da doğrudan etkisine dair çalışma sayısı oldukça kısıtlı kalmıştır. Dahası İş Talepleri ve Kaynakları Kuramı (JD-R) bağlamında çalışanların gig piyasasında talep ve kaynaklara yönelik değerlendirmeler, sürdürülebilir işgücü piyasası için önemli hale gelmektedir. Çalışmada gig ekonomisine katılım nedenlerinin keşfedilmesi ile iş güvencesizliğinin iş tatmine etkisinde ücret ve terfi imkânlarının düzenleyici etkisi ve motivasyonun aracı etkisinin ortaya çıkarılması hedeflenmektedir. Çalışmada belirtilen hedefler doğrultusunda karma araştırma yönteminden yakınsak desen, paralel veriler türü kullanılmıştır. Yakın zamanlı olarak nitel ve nicel veriler elde edilmiş, analiz edilmiş ve sonuç aşamasında bir araya getirilmiştir. Nitel araştırma aşamasında durum çalışması, nicel araştırma safhasında yapısal eşitlik modellemesi esas alınmıştır. Türkiye genelinden 17 kişi ile bireysel görüşme, 5 kişi ile odak grup görüşmesi ve 411 kişi ile anket yöntemi aracılığıyla veriler elde edilmiştir. Veriler QSR Nvivo 10 ve SmartPLS 3.3.2 paket programları ile analiz edilmiştir. Gig ekonomisine katılım nedenleri bakımından en çok ekonomik kazancın vurgulandığı görülmüştür. İş güvencesizliğinin iş tatmine etkisinin incelendiği durumda şaşırtıcı biçimde doğrudan ilişki belirlenememiştir. Ancak düzenleyici değişken olan ücret ve terfi imkânları ve motivasyon aracı değişken modele dahil edildiğinde; iş güvencesizliğinin iş tatminine etkisine yönelik anlamlı bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda gig ekonomisindeki çalışma koşullarının İş Talepleri ve Kaynakları Kuramı (JD-R) doğrultusunda güncellenmesi gerekliliği ortaya çıkmıştır.